W układzie funkcjonalnym (kalkulacyjnym) koszty grupuje się według miejsca powstawania i funkcji, a nie według rodzaju. Konto Koszty działalności podstawowej służy do ujmowania kosztów związanych bezpośrednio z realizacją podstawowego procesu jednostki, czyli w przedsiębiorstwie produkcyjnym – z wytwarzaniem wyrobów.
Wynagrodzenia brutto pracowników produkcyjnych są typowym przykładem kosztu bezpośredniego: dają się powiązać z produkcją (a często również z konkretnym produktem, zleceniem lub wydziałem) i stanowią element kosztu wytworzenia. Dlatego obciążają koszty działalności podstawowej.
Pozostałe operacje dotyczą kosztów utrzymania i funkcjonowania zaplecza produkcyjnego, które w praktyce są ujmowane jako koszty pośrednie:
- Naprawa maszyny produkcyjnej – jest kosztem eksploatacji/utrzymania środka trwałego. Zwykle nie jest przypisywana bezpośrednio do jednostki produktu, lecz do kosztów wydziałowych lub innego miejsca powstawania kosztów.
- Amortyzacja budynku produkcyjnego – to koszt okresowy związany z używaniem majątku trwałego. Najczęściej stanowi część kosztów pośrednich wydziału (lub ogólnych), a nie koszt bezpośredni przypisywany do konkretnej partii produkcji.
- Podatek od nieruchomości za halę – ma charakter publicznoprawny i również jest kosztem pośrednim, związanym z posiadaniem nieruchomości, a nie z wytworzeniem konkretnego wyrobu.
Na egzaminie kluczowe jest rozróżnienie: koszty bezpośrednie produkcji (np. płace produkcyjne) vs koszty pośrednie utrzymania wydziału (naprawy, amortyzacja, podatki). To rozróżnienie wskazuje jedną poprawną odpowiedź.
