KWALIFIKACJA GIW2 - STYCZEŃ 2014

PYTANIE NR 2.
Przedstawione na fotografii zaburzenie warstw skalnych nazywa się
Ilustracja przedstawia zaburzenie warstw skalnych, które jest przykładem fałdu geologicznego.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Fałd to deformacja warstw skalnych polegająca na ich wygięciu (uwarstwienie traci pierwotną prostoliniowość). "Synklina" jest tylko jednym z typów fałdu (o kształcie wklęsłym), a "monoklina" oznacza jednokierunkowe nachylenie warstw bez wyraźnego zagięcia. "Ścienienie" dotyczy zmiany miąższości, nie geometrii ułożenia warstw.

Pełne wyjaśnienie:

W geologii strukturalnej fałd oznacza zgięcie (wygięcie) warstw skalnych powstałe w wyniku deformacji, najczęściej pod wpływem naprężeń tektonicznych. Na obrazie fałd rozpoznaje się po tym, że kolejne warstwy/ławice nie biegną równolegle w jednej linii, lecz zmieniają kierunek upadu i tworzą zakrzywioną geometrię.

Odpowiedź "fałdem" jest więc właściwa, gdy fotografia pokazuje ogólne zagięcie uławicenia, bez konieczności precyzyjnego wskazania, czy jest to forma wklęsła czy wypukła.

Dlaczego pozostałe propozycje są niepoprawne?

  • "monokliną" – monoklina to forma, w której warstwy mają zasadniczo jednokierunkowy upad (są nachylone w jedną stronę). Może występować strefa przejściowa, ale nie jest to typowe "zagięcie" w postaci fałdu o wyraźnej osi i ramionach.
  • "synkliną" – synklina jest konkretnym typem fałdu (wklęsłym ku górze, z młodszymi warstwami zwykle w jądrze). Jeśli fotografia nie pozwala jednoznacznie ocenić typu (synklina vs antyklina), bezpieczniejsza i ogólnie poprawna nazwa zjawiska to "fałd".
  • "ścienieniem" – ścienienie odnosi się do zmiany miąższości warstwy (jej "cienienia"), a nie do zaburzeń geometrycznych ułożenia warstw. Można je obserwować w profilach litologicznych, ale nie jest nazwą deformacji tektonicznej takiej jak fałd.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw rozstrzygnij, czy widzisz zgięcie warstw (fałd), czy tylko ich nachylenie (monoklina). Dopiero potem próbuj nazywać typ fałdu (np. synklina), bo to wymaga bardziej szczegółowych cech obrazu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Fałd to wygięcie warstw skalnych powstałe wskutek deformacji. Na zdjęciu rozpoznasz go po zakrzywieniu uławicenia: warstwy zmieniają kierunek upadu i tworzą łuk, zamiast biec prostoliniowo. Kluczowa jest geometria kilku sąsiednich warstw, nie pojedyncza ławica.
Fałd to pojęcie ogólne obejmujące każde zgięcie warstw. Synklina jest jednym z typów fałdu: ma kształt wklęsły ku górze, a warstwy zapadają ku osi fałdu. Gdy nie da się pewnie określić typu na fotografii, poprawniej wskazać "fałd" niż konkretnie "synklinę".
Monoklina to forma, w której warstwy mają zasadniczo jednokierunkowy upad (są nachylone w jedną stronę). W fałdzie widoczna jest zmiana kierunku upadu i zagięcie. Na zdjęciach mylenie tych pojęć wynika z tego, że nachylone warstwy "wyglądają tektonicznie", ale nie muszą być zgięte.
"Fałd" opisuje samą deformację (wygięcie warstw), a "synklina" wymaga już rozpoznania konkretnej geometrii (wklęsłość) i zwykle dodatkowych przesłanek. Jeśli fotografia nie pokazuje jednoznacznie typu, wybór nazwy ogólnej minimalizuje ryzyko błędu i lepiej odpowiada temu, co da się pewnie stwierdzić.
Ścienienie oznacza zmniejszanie się miąższości (grubości) warstwy w pewnym kierunku. Nie jest to nazwa zaburzenia ułożenia warstw, tylko zmiana ich grubości. Bywa mylone ze strukturami tektonicznymi, gdy na zdjęciu widoczna jest "wąska" ławica, ale sama cienkość nie przesądza o fałdowaniu.
W monoklinie warstwy są zwykle równoległe i nachylone podobnie w jednym kierunku. W fałdzie zobaczysz zakrzywienie: w jednym miejscu warstwy "zawijają się", a kierunek ich upadu zmienia się po obu stronach osi. Pomaga też obserwacja, czy kilka warstw układa się w łuk, a nie w prostą.
Jest potrzebna przy ocenie warunków geologiczno-górniczych: fałdy zmieniają przebieg i upad pokładów, co wpływa na prowadzenie wyrobisk, rozpoznanie stref trudniejszych do urabiania i planowanie kierunków robót. Rozpoznanie fałdów pomaga też przewidywać zmienność parametrów górotworu w rejonie eksploatacji.
Najczęściej: wybór nazwy typu (np. synklina) bez wystarczających cech obrazu, mylenie zwykłego nachylenia z zagięciem, skupienie się na jednej warstwie zamiast na układzie kilku warstw oraz sugerowanie się brzmieniem terminu. Dobra praktyka to najpierw ocenić geometrię, potem nazwać strukturę.
Najlepiej pracować na wielu przykładach: schematach i zdjęciach. Porównuj pary pojęć (fałd–monoklina, synklina–antyklina) i zawsze zapisuj, jaka cecha obrazu przesądza o rozpoznaniu. Warto też ćwiczyć na fotografiach z wyrobisk, bo tam warstwy bywają nieciągłe i trudniejsze do interpretacji.
Nie zawsze, ale może oznaczać zmianę warunków: inny kierunek upadu, lokalne naprężenia i zmienność litologii. To może utrudniać prowadzenie robót i wymagać uważniejszej obserwacji górotworu oraz dostosowania technologii. Ocena zagrożenia zależy od skali fałdu, skał i warunków geomechanicznych.
info

Około 45% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że fałd to deformacja warstw skalnych polegająca na ich wygięciu (uwarstwienie traci pierwotną prostoliniowość).

Źródła:

  • Encyklopedia PWN – hasło "fałd (geologia)", PWN, https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/fald;3898140.html (dostęp: 2026-02-27)
  • Encyklopedia PWN – hasło "synklina", PWN, https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/synklina;3980163.html (dostęp: 2026-02-27)
  • Encyklopedia PWN – hasło "monoklina", PWN, https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/monoklina;3942018.html (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręczniki z geologii strukturalnej (fałdy, uskoki, deformacje skał)
  • Materiały dydaktyczne z geologii górniczej dla eksploatacji podziemnej
  • Atlasy/albumy struktur tektonicznych z przykładami zdjęć i schematów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego