KWALIFIKACJA MEP1 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 2.
Przedstawione na rysunku koło wariatorowe jest podzespołem przekładni
Ilustracja przedstawia koło wariatorowe, które jest podzespołem przekładni pasowej.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Koło wariatorowe jest charakterystycznym elementem wariatora, czyli przekładni bezstopniowej realizowanej najczęściej jako przekładnia pasowa o zmiennej średnicy roboczej kół. Dlatego poprawna jest odpowiedź "pasowej", a nie "zębatej", "łańcuchowej" ani "falowej".

Pełne wyjaśnienie:

Koło wariatorowe to element wariatora, czyli układu służącego do płynnej zmiany przełożenia. W typowym rozwiązaniu mechaniczny wariator wykorzystuje przekładnię pasową bezstopniową: zmiana przełożenia odbywa się przez zmianę efektywnej (roboczej) średnicy, po której pracuje pas na kołach o zmiennej geometrii (np. złożonych z rozsuwanych połówek).

Dlatego odpowiedź "pasowej" jest właściwa: koło wariatorowe jest podzespołem przekładni pasowej stosowanej w układach bezstopniowych.

Pozostałe odpowiedzi opisują inne mechanizmy przenoszenia napędu:

  • "zębatej" – przekładnia zębata wymaga współpracy kół z uzębieniem. Koło wariatorowe nie jest typowym kołem zębatym; zasada zmiany przełożenia w wariatorze nie polega na zazębieniu.
  • "łańcuchowej" – przekładnia łańcuchowa pracuje z łańcuchem na zębatkach (kołach łańcuchowych). Wariator kojarzy się przede wszystkim z pasem i zmianą średnicy roboczej, a nie z klasyczną zębatką pod łańcuch.
  • "falowej" – przekładnia falowa (harmoniczna) ma inną budowę (generator fali, element elastyczny, koło sztywne) i nie wykorzystuje koła wariatorowego w rozumieniu przekładni pasowej bezstopniowej.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się "wariator/koło wariatorowe", najpierw skojarz to z bezstopniową zmianą przełożenia, a następnie z najczęściej spotykaną realizacją mechaniczną, czyli przekładnią pasową.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Koło wariatorowe to element wariatora, czyli mechanizmu umożliwiającego płynną zmianę przełożenia. W praktyce jest związane z przekładnią bezstopniową, gdzie zmienia się efektywna średnica robocza współpracy z pasem, aby regulować prędkość i moment.
Działa przez zmianę średnicy roboczej kół: pas przesuwa się po stożkowych powierzchniach, a koła zmieniają rozstaw połówek. Gdy pas pracuje "wyżej" na jednym kole i "niżej" na drugim, przełożenie zmienia się płynnie bez skoków.
Ponieważ typowy wariator mechaniczny przenosi napęd za pomocą pasa, a zmiana przełożenia wynika ze zmiany promienia, po którym pas się toczy. To cecha charakterystyczna rozwiązań pasowych, a nie zębatych czy łańcuchowych.
Najczęściej widać dwie połówki koła o kształcie stożkowym lub talerzowym, tworzące rowek o zmiennej szerokości. Taki kształt sugeruje współpracę z pasem i zmianę średnicy roboczej, typową dla wariatora.
Pasowa przenosi ruch przez tarcie lub kształt pasa i pozwala na cichszą pracę oraz łatwiejszą zmianę przełożeń (np. w wariatorze). Łańcuchowa współpracuje z zębatkami i łańcuchem, zwykle nie daje płynnej regulacji jak wariator.
Klasyczna przekładnia zębata zmienia przełożenie skokowo (dobór par kół zębatych). Bezstopniowość realizuje się innymi metodami (np. pasową, hydrostatyczną). Dlatego samo "koło" nie oznacza jeszcze przekładni zębatej.
Stosuje się go, gdy potrzebna jest płynna regulacja prędkości obrotowej bez zatrzymywania układu, np. w napędach o zmiennym obciążeniu. W urządzeniach precyzyjnych pomaga dobrać prędkość pracy do procesu bez wymiany kół zębatych.
Częsty błąd to wybór "zębatej", bo widzi się okrągły element i automatycznie kojarzy z kołem zębatym. Inny błąd to ignorowanie słowa "wariatorowe", które jest silną wskazówką na przekładnię pasową bezstopniową.
"Przekładnia falowa" (harmoniczna) to specjalny typ przekładni z elementem elastycznym i generatorem fali odkształcenia. Ma inną budowę i zasadę działania niż wariator pasowy, więc nie łączy się jej z kołem wariatorowym.
Warto ćwiczyć rozpoznawanie cech charakterystycznych: uzębienie (zębata), zębatka pod łańcuch (łańcuchowa), rowek i pas (pasowa), elementy elastyczne i generator (falowa). Pomaga też analiza typowych rysunków i schematów napędów.
info

Statystycznie 40% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że koło wariatorowe jest charakterystycznym elementem wariatora, czyli przekładni bezstopniowej realizowanej najczęściej jako przekładnia pasowa o zmiennej średnicy roboczej kół.

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Wariator - dostęp 2026-03-01
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Przek%C5%82adnia_pasowa - dostęp 2026-03-01
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Przek%C5%82adnia_bezstopniowa - dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • Podręczniki z podstaw konstrukcji maszyn (rozdziały: przekładnie pasowe, przekładnie bezstopniowe)
  • Materiały dydaktyczne z rysunku technicznego maszynowego (identyfikacja elementów napędów)
  • Karty katalogowe/serwisowe wariatorów i przekładni bezstopniowych (opis budowy i zasady działania)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego