W spedycji i transporcie spotyka się różne konstrukcje cenników. Aby poprawnie nazwać "charakter stawek", trzeba spojrzeć na kierunek zmian stawki w tabeli wraz ze zmianą wskazanego parametru (najczęściej: odległość, masa, tonaż, liczba palet, strefa, wolumen).
Charakter degresywny oznacza, że przy większej wartości parametru stawka jednostkowa jest niższa (np. zł/km, zł/tkm, zł za paletę). Taka konstrukcja jest typowa dla sytuacji, gdy rośnie efektywność i występuje efekt skali: koszty stałe rozkładają się na większą pracę przewozową, a przewoźnik może zaoferować niższą stawkę jednostkową przy większym zleceniu.
Dlaczego pozostałe określenia nie pasują, jeśli w tabeli widać spadek stawek?
- "Progresywny" byłby właściwy wtedy, gdy stawka jednostkowa rośnie wraz ze wzrostem parametru (np. im dalej/ciężej, tym wyższa stawka za jednostkę). To inny trend niż degresja.
- "Stały" oznacza brak zmian: te same wartości stawek w całym zakresie tabeli. Jeśli tabela pokazuje różne poziomy stawek, to nie jest to charakter stały.
- "Umowny" dotyczy sposobu ustalenia ceny (negocjacje, kontrakt, indywidualna wycena), a nie tego, czy w danych występuje spadek lub wzrost. Tabela stawek zwykle opisuje taryfę/cennik, a "umowność" nie wynika z samego trendu liczbowego.
Wskazówka egzaminacyjna: zawsze upewnij się, czy oceniasz stawkę jednostkową (np. zł/km), a nie koszt całkowity. Koszt całkowity może rosnąć nawet wtedy, gdy stawka jednostkowa maleje, i to często jest źródłem pomyłek.
