KWALIFIKACJA BUD9 - CZERWIEC 2016

PYTANIE NR 20.
Przedstawiony na zdjęciu element sieci gazowej jest zaworem
Ilustracja przedstawia szary, metalowy element armatury, prawdopodobnie wykonany z odlewu.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zawór upustowy służy do ochrony sieci przed nadmiernym ciśnieniem: po przekroczeniu nastawy automatycznie otwiera odpływ i odprowadza gaz (do atmosfery lub przewodu). Typową wskazówką konstrukcyjną jest obecność króćca odpustowego przy części sprężynowo‑membranowej. Redukcyjny obniża ciśnienie w torze przepływu, nie "upuszcza" gazu na zewnątrz.

Pełne wyjaśnienie:

Zawory w sieciach i instalacjach gazowych rozróżnia się przede wszystkim po funkcji, a dopiero potem po szczegółach konstrukcyjnych.

Odpowiedź "upustowym." jest poprawna, ponieważ zawór upustowy pełni rolę zabezpieczenia: gdy ciśnienie w chronionym odcinku przekroczy wartość nastawioną sprężyną, membrana unosi się i otwiera drogę ujścia gazu. W praktyce element tego typu często ma króciec odpustowy (wylot), przez który gaz może być odprowadzany do atmosfery lub do linii zwrotnej. Na zdjęciu widoczny jest niewielki boczny króciec przy części sprężynowo‑membranowej, co jest zgodne z taką funkcją.

  • "zwrotnym." – zawór zwrotny zapobiega cofaniu się medium i zwykle ma budowę jednokierunkową (często bez dużej komory membrany i nastawy sprężyną jak w regulatorach). Nie ma zadania upustu przy nadciśnieniu.
  • "odcinającym." – zawór odcinający służy do ręcznego/serwisowego odcięcia przepływu (dźwignia, pokrętło, trzpień). Na fotografii nie widać elementu sterowania ręcznego typowego dla odcinających.
  • "redukcyjnym." – zawór redukcyjny (reduktor) obniża i stabilizuje ciśnienie w przepływie ciągłym między wlotem i wylotem; nie odprowadza gazu na zewnątrz jako podstawowej funkcji. Zewnętrznie bywa podobny (membrana + sprężyna), dlatego w praktyce rozróżnienie potwierdza się przez oznaczenia producenta, kierunek przepływu (strzałki) i dokumentację.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli wśród odpowiedzi są typy o podobnym "korpusie membranowym", szukaj różnicy funkcjonalnej: upust = ujście/odprowadzenie gazu, redukcja = dwa króćce w torze przepływu i stabilizacja ciśnienia wyjściowego.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zawór upustowy to element zabezpieczający, który automatycznie odprowadza gaz, gdy ciśnienie w chronionym odcinku przekroczy nastawioną wartość. Jego celem jest ochrona urządzeń i przewodów przed skutkami nadciśnienia. Często rozpoznaje się go po obecności wylotu/króćca odpustowego.
Chroni, bo działa jak "zawór bezpieczeństwa": po przekroczeniu nastawy sprężyny membrana otwiera ujście i zmniejsza ciśnienie w przewodzie. Dzięki temu ogranicza ryzyko uszkodzeń, rozszczelnień i niebezpiecznych zdarzeń. To zabezpieczenie działa samoczynnie, bez ingerencji obsługi.
Zawór redukcyjny (reduktor) obniża i stabilizuje ciśnienie gazu z wyższego na niższe w torze przepływu. Ma wlot i wylot oraz układ regulacyjny (sprężyna i membrana), który utrzymuje stałe ciśnienie po stronie wyjściowej. Nie służy do upuszczania gazu na zewnątrz jako podstawowa funkcja.
Najpewniejsze jest sprawdzenie oznaczeń producenta, strzałek kierunku przepływu i dokumentacji technicznej. Pomocniczo: zawór upustowy ma drogę ujścia gazu (króciec odpustowy), a reduktor pracuje głównie między wlotem i wylotem, stabilizując ciśnienie. Gdy elementy są podobne wizualnie, decydują oznaczenia.
Nie zawsze. Wiele zaworów membranowo-sprężynowych ma podobną obudowę (komora membrany i obudowa sprężyny). Bez tabliczki znamionowej, symbolu funkcji lub danych z DTR łatwo o pomyłkę. Na egzaminie analizuj też obecność króćca odpustowego i brak elementów sterowania ręcznego.
Zawór odcinający służy do zamknięcia/otwarcia przepływu i zwykle ma element sterowania ręcznego, np. dźwignię, pokrętło lub trzpień. Jego zadaniem nie jest stabilizacja ciśnienia ani upust przy nadciśnieniu. W pytaniach obrazkowych brak dźwigni/pokrętła często wyklucza typowy zawór odcinający.
Zawór zwrotny przepuszcza medium tylko w jednym kierunku i blokuje cofkę. Stosuje się go tam, gdzie cofanie gazu lub powietrza mogłoby zaburzać pracę urządzeń lub stwarzać zagrożenie. Nie jest to zabezpieczenie nadciśnieniowe i zwykle nie ma typowej nastawy ciśnienia jak zawory upustowe.
Bo prowadzi do niewłaściwego zastosowania: np. brak zabezpieczenia nadciśnieniowego albo zastosowanie elementu, który upuszcza gaz tam, gdzie nie powinien. Skutkiem mogą być nieszczelności, nieprawidłowe ciśnienie zasilania urządzeń i zagrożenie dla ludzi oraz mienia. Dlatego w praktyce zawsze weryfikuje się oznaczenia i dokumentację.
Najczęściej pomocne są: tabliczka znamionowa producenta, symbol/typ urządzenia, strzałka kierunku przepływu oraz parametry pracy (np. zakres ciśnień). Czasem są też oznaczenia króćców (wlot/wylot/odpływ). Na egzaminie, jeśli oznaczeń nie widać, trzeba opierać się na logice działania i detalach budowy.
Ucz się funkcji i zastosowań podstawowych typów armatury (odcinająca, zwrotna, redukcyjna, upustowa) oraz kojarz je z typowymi elementami zewnętrznymi (dźwignia, komora membrany, króciec odpustowy). Przeglądaj zdjęcia i przekroje z katalogów/DTR. Trenuj rozpoznawanie po funkcji, nie tylko po kształcie.
info

Około 65% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że zawór upustowy służy do ochrony sieci przed nadmiernym ciśnieniem: po przekroczeniu nastawy automatycznie otwiera odpływ i odprowadza gaz (do atmosfery lub przewodu).

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Zaw%C3%B3r_bezpiecze%C5%84stwa - dostęp 2026-04-02
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Regulator_ci%C5%9Bnienia - dostęp 2026-04-02

Materiały:

  • Dokumentacje techniczno-ruchowe (DTR) producentów reduktorów i zaworów upustowych stosowanych w sieciach gazowych
  • Podręczniki/kompendia z armatury gazowej i stacji redukcyjno-pomiarowych (część o reduktorach i zabezpieczeniach)
  • Katalogi armatury gazowej z rysunkami przekrojowymi (łatwiejsze rozróżnienie funkcji)

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego