Na rysunku przedstawiono pryzmat o przekroju trapezu równoramiennego, w którym promień po wejściu do szkła ulega całkowitemu wewnętrznemu odbiciu od dłuższej podstawy, a następnie opuszcza pryzmat tak, że wiązka wyjściowa jest równoległa do wiązki wejściowej (zwykle z niewielkim przesunięciem). Taki schemat biegu promieni jest charakterystyczny dla pryzmatu Dove’a.
Najważniejszą własnością użytkową pryzmatu Dove’a jest to, że działa on jako element odwracający i derotacyjny: gdy pryzmat obraca się wokół osi optycznej o kąt α, obserwowany obraz obraca się o 2α. Dzięki temu można kontrolować orientację obrazu i kompensować niepożądany obrót powstający wskutek obrotu części mechanicznych urządzenia.
Dlaczego poprawne jest "peryskop z obracaną głowicą"? W peryskopach, w których głowica jest obracana podczas obserwacji, bez układu kompensującego obraz również zmieniałby orientację. Zastosowanie pryzmatu Dove’a jako elementu derotacyjnego pozwala uzyskać stabilny, "prosty" obraz terenu mimo obrotu głowicy peryskopu.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?
- Dalmierz koincydencyjny – typowo wykorzystuje rozwiązania pryzmatyczne służące do rozdziału/odchylenia torów i porównania dwóch obrazów, a nie pryzmat derotacyjny typu Dove’a.
- Aparat fotograficzny – w klasycznych lustrzankach do prostowania obrazu w wizjerze stosuje się pryzmaty o innej geometrii (np. pentapryzmat/pentamirror), bo celem jest stałe odwrócenie obrazu bez potrzeby sterowanego obrotu 2α.
- Dwuokularowa nasadka mikroskopowa – kluczową funkcją jest podział wiązki na dwa tory obserwacyjne (dla lewego i prawego okularu), więc stosuje się elementy dzielące wiązkę, a nie pryzmat służący do derotacji obrazu.
Wskazówka egzaminacyjna: przy rozpoznawaniu pryzmatów patrz najpierw na funkcję wynikającą z biegu promieni (odchylenie, odwrócenie, podział wiązki, obrót obrazu), a dopiero potem łącz tę funkcję z typowym urządzeniem.
