KWALIFIKACJA MEP2 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 14.
Przedstawionym na rysunku symbolem graficznym, zamieszczanym na schematach elektrycznych, oznacza się
Ilustracja przedstawia symbol graficzny używany w schematach elektrycznych, który oznacza tranzystor.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Symbol tranzystora na schematach przedstawia element półprzewodnikowy z trzema wyprowadzeniami (sterującym i dwoma prądowymi) oraz charakterystycznym oznaczeniem złącza sterującego.
Triak i tyrystor mają symbole związane z elementami wyzwalanymi, a diak jest elementem dwukońcówkowym.

Pełne wyjaśnienie:

Na schematach elektrycznych symbole graficzne służą do jednoznacznej identyfikacji elementów. Tranzystor jest elementem półprzewodnikowym o trzech wyprowadzeniach, w którym jedno z nich steruje przepływem prądu między pozostałymi dwoma (w zależności od typu: baza–emiter–kolektor lub bramka–źródło–dren). Dlatego symbol tranzystora ma zwykle postać trójnóżkową i zawiera cechę rozpoznawczą (np. strzałkę lub sposób podłączenia elektrody sterującej), która odróżnia go od innych elementów.

Odpowiedź "tranzystor" jest poprawna, jeśli przedstawiony na rysunku znak odpowiada symbolowi elementu trójkońcówkowego służącego do wzmacniania lub przełączania.

Pozostałe odpowiedzi są niepoprawne, bo odnoszą się do innych rodzin elementów:

  • Triak to element do sterowania prądem przemiennym, konstrukcyjnie "dwukierunkowy tyrystor". Jego symbol wskazuje pracę w obu kierunkach i ma charakterystyczne oznaczenie dwóch torów przewodzenia.
  • Tyrystor (SCR) jest elementem wyzwalanym bramką, ale zasadniczo przewodzi w jednym kierunku i po zadziałaniu pozostaje w stanie przewodzenia do spełnienia warunków wyłączenia. Jego symbol różni się od tranzystora geometrią oraz oznaczeniem bramki w stosunku do złącza głównego.
  • Diak jest elementem dwukońcówkowym, często używanym do wyzwalania triaków; symbol jest symetryczny i nie ma trzeciego wyprowadzenia sterującego typowego dla tranzystora.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw policz wyprowadzenia symbolu i sprawdź, czy występuje oddzielna elektroda sterująca. To zwykle najszybciej odróżnia tranzystor od diaka oraz od elementów tyrystorowych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):

Symbol tranzystora oznacza element półprzewodnikowy z trzema elektrodami, w którym jedno wyprowadzenie steruje przepływem prądu między dwoma pozostałymi.

Na egzaminie rozpoznasz go po "trzech nogach" i charakterystycznym sposobie narysowania elektrody sterującej (np. strzałka lub bramka).

Tranzystor zwykle przedstawia element trójkońcówkowy przełączający/wzmacniający, a tyrystor jest elementem wyzwalanym, który po zadziałaniu pozostaje w stanie przewodzenia.

W symbolu tyrystora elektroda sterująca (bramka) jest rysowana w innej relacji do złącza głównego niż w tranzystorze.

Triak i tranzystor to różne elementy, ale na szybki rzut oka oba mogą wyglądać "podobnie skomplikowanie".

Mechanizm błędu polega na pominięciu funkcji: triak jest typowy dla sterowania AC i ma symbol wskazujący przewodzenie w obu kierunkach, czego tranzystor nie ma.

Diak to dwukońcówkowy element półprzewodnikowy stosowany często do wyzwalania triaków.

Jego symbol jest z reguły symetryczny i nie ma trzeciego wyprowadzenia sterującego. To najszybsza cecha odróżniająca go od tranzystora, tyrystora i triaka.

W praktyce tranzystory spotyka się w zasilaczach, sterownikach silników, układach stabilizacji prądu LED oraz w elektronice sterującej modułami światła.

Znajomość symboli pomaga w czytaniu dokumentacji serwisowej i w lokalizowaniu elementu na płytce podczas naprawy.

Triaki i tyrystory pojawiają się najczęściej w układach sterowania mocą (np. ściemniacze, regulatory grzałek, sterowanie silnikami w sieci AC).

Jeśli układ dotyczy regulacji prądu przemiennego i ma element wyzwalany bramką, częściej będzie to triak/tyrystor niż tranzystor.

Często tak, bo diak jest dwukońcówkowy, a tranzystor, triak i tyrystor mają wyprowadzenie sterujące.

Trzeba jednak uważać: różne typy tranzystorów (np. MOSFET, BJT) mogą mieć odmienne szczegóły symbolu, dlatego warto patrzeć także na sposób narysowania elektrody sterującej.

Najskuteczniej działa nauka "pakietami": osobno tranzystory, osobno elementy tyrystorowe (tyrystor, triak, diak).

Wykonuj ćwiczenia: weź kilka schematów, zakrywaj opisy elementów i próbuj rozpoznać symbole. Potem sprawdzaj odpowiedzi w tabeli symboli.

Najczęstszy błąd to zgadywanie po nazwie zamiast po cechach symbolu oraz mylenie elementów wyzwalanych (triak/tyrystor) z elementami sterowanymi ciągle (tranzystor).

Pomaga nawyk: najpierw identyfikuj, czy element jest dwukońcówkowy czy trójkońcówkowy, a potem sprawdzaj symetrię symbolu.

Nie trzeba cytować norm, ale trzeba znać standardowe, powszechnie stosowane symbole elementów. Egzamin sprawdza praktyczną umiejętność czytania schematów.

Jeśli symbol wygląda nietypowo, porównaj go z tablicą symboli i zwróć uwagę na liczbę wyprowadzeń oraz obecność elektrody sterującej.

info

Około 59% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Źródła:

  • IEC 60617 – Graphical symbols for diagrams (baza symboli IEC 60617), https://www.iec.ch/homepage - accessed 2026-03-01
  • Wikipedia (PL): "Tranzystor", sekcja o symbolach na schematach, https://pl.wikipedia.org/wiki/Tranzystor - accessed 2026-03-01

Materiały:

  • Tablice symboli elementów elektronicznych używanych w schematach
  • Podstawy elektroniki: elementy półprzewodnikowe (tranzystory, tyrystory, triaki, diaki)
  • Ćwiczenia z czytania schematów ideowych i montażowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego