KWALIFIKACJA CHM4 - STYCZEŃ 2020

PYTANIE NR 15.
Przeniesienie pasma absorpcyjnego w kierunku fal krótszych to
Ilustracja przedstawia wykres, który jest związany z przesunięciami pasm absorpcyjnych w kontekście chemii analitycznej.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przeniesienie pasma absorpcyjnego w kierunku fal krótszych oznacza przesunięcie maksimum absorpcji do mniejszej długości fali (większej energii). Taki kierunek zmiany nazywa się przesunięciem hipsochromowym. Efekty hiper-/hipochromowy dotyczą natomiast zmian intensywności, a nie położenia pasma.

Pełne wyjaśnienie:

W spektroskopii absorpcyjnej (np. UV-Vis) opisuje się dwie różne klasy zmian sygnału:

  • zmianę położenia pasma (czyli przesunięcie maksimum absorpcji, często opisywane jako zmiana λmax),
  • zmianę intensywności pasma (czyli wzrost lub spadek absorbancji przy danym maksimum).

Jeżeli pasmo absorpcyjne przesuwa się w kierunku fal krótszych, oznacza to, że maksimum pojawia się przy mniejszej długości fali, a więc odpowiada mu większa energia promieniowania (krótsza fala = wyższa energia). Taki kierunek przesunięcia nazywa się przesunięciem hipsochromowym.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "Przesunięcie batochromowe" to przesunięcie w stronę dłuższych fal (większej długości fali, mniejszej energii). To przeciwieństwo sytuacji opisanej w pytaniu.
  • "Efekt hiperchromowy" oznacza wzrost intensywności pasma (większa absorbancja/większe natężenie absorpcji), ale nie mówi nic o kierunku przesunięcia λmax.
  • "Efekt hipochromowy" oznacza spadek intensywności pasma; również dotyczy wysokości/siły sygnału, a nie przesunięcia w stronę krótszych czy dłuższych fal.

Wskazówka egzaminacyjna: zapamiętaj rozdział: "-chromowy" (hipso-/bato-) odnosi się do położenia pasma, a "hiper-/hipo-" do intensywności. W pytaniach o "kierunek fal" prawie zawsze chodzi o przesunięcie hipsochromowe lub batochromowe.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To przesunięcie maksimum absorpcji (λmax) w widmie w stronę krótszych długości fali (czyli ku wyższej energii). W praktyce oznacza, że badana substancja absorbuje na "bardziej fioletowej" części zakresu niż wcześniej.
Energia fotonu rośnie, gdy maleje długość fali. Dlatego przesunięcie pasma ku krótszym falom oznacza przejścia wymagające większej energii. To ważne przy interpretacji zmian widma po zmianie rozpuszczalnika, pH lub struktury związku.
Przesunięcie batochromowe to przesunięcie λmax w stronę dłuższych fal (niższej energii), a hipsochromowe w stronę krótszych fal (wyższej energii). Różnica dotyczy więc wyłącznie kierunku zmiany położenia maksimum.
Efekt hiperchromowy to wzrost intensywności pasma (np. większa absorbancja przy λmax). Nie jest to przesunięcie położenia maksimum, tylko zmiana "wysokości" pasma. Często wiąże się ze zmianą struktury lub środowiska cząsteczki.
Efekt hipochromowy to spadek intensywności pasma absorpcyjnego (mniejsza absorbancja). Tak jak hiperchromowy, dotyczy intensywności, a nie kierunku przesunięcia. Na egzaminie łatwo go pomylić z hipsochromowym przez podobne brzmienie.
Jeśli maksimum "przesuwa się" w lewo/prawo po osi długości fali, to jest to przesunięcie (hipso- lub batochromowe). Jeśli maksimum zostaje w tym samym miejscu, ale jest wyższe lub niższe, to jest to efekt hiperchromowy lub hipochromowy.
W praktyce może je powodować zmiana środowiska cząsteczki (np. rozpuszczalnik, pH), ograniczenie sprzężenia lub zmiany oddziaływań międzycząsteczkowych. W analizie UV-Vis obserwuje się wtedy, że λmax pojawia się przy mniejszej długości fali.
Nie. Hipsochromowy dotyczy kierunku przesunięcia maksimum (ku krótszym falom), a hipochromowy dotyczy spadku intensywności pasma. To jedna z najczęstszych pułapek terminologicznych w zadaniach z widm.
Najważniejsze jest sformułowanie "w kierunku fal krótszych" lub "mniejsza długość fali". To wskazuje na hipsochromowe przesunięcie. Gdy pojawia się "większa długość fali" lub "ku czerwieni", wtedy chodzi o batochromowe.
Ćwicz rozpoznawanie czterech pojęć: hipsochromowe/batochromowe (położenie) oraz hiperchromowe/hipochromowe (intensywność). Pomaga też rysowanie prostych szkiców widma i opisywanie, co zmienia się na osi X (λ) i na osi Y (absorbancja).
info

Statystycznie 55% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Według specjalistów z branży: "Przeniesienie pasma absorpcyjnego w kierunku fal krótszych oznacza przesunięcie maksimum absorpcji do mniejszej długości fali (większej energii)."

Źródła:

  • IUPAC Compendium of Chemical Terminology (Gold Book): entry "hypsochromic shift" — https://goldbook.iupac.org/terms/view/H02882 (dostęp: 2026-03-01)
  • IUPAC Compendium of Chemical Terminology (Gold Book): entry "bathochromic shift" — https://goldbook.iupac.org/terms/view/B00653 (dostęp: 2026-03-01)
  • IUPAC Compendium of Chemical Terminology (Gold Book): entry "hyperchromic effect" — https://goldbook.iupac.org/terms/view/H02874 (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręczniki do analizy instrumentalnej (działy: UV-Vis, interpretacja widm)
  • Słownik/IUPAC terminów spektroskopowych (hasła: hypsochromic/bathochromic/hyperchromic/hypochromic)
  • Zestawy zadań z interpretacji widm UV-Vis dla technika analityka

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego