KWALIFIKACJA ELM2 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 1.
Przerzutnik monostabilny jest układem elektronicznym, który generuje
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przerzutnik monostabilny (układ "one-shot") po zadziałaniu sygnału wyzwalającego przechodzi na określony czas w stan niestabilny, a następnie wraca do stanu stabilnego. Skutkiem jest wygenerowanie pojedynczego impulsu prostokątnego, a nie przebiegu okresowego (sinus/trójkąt) ani rampy liniowej.

Pełne wyjaśnienie:

Przerzutnik monostabilny (często nazywany także multiwibratorem monostabilnym lub układem one-shot) ma jeden stan stabilny. Oznacza to, że bez dodatkowych bodźców układ "spoczywa" w tym stanie i sam z siebie nie wytwarza przebiegu okresowego.

Po podaniu impulsu wyzwalającego układ przełącza się na stan quasi-stabilny (niestabilny) na pewien, z góry określony czas (ustalany np. elementami czasowymi w rozwiązaniach praktycznych). Po upływie tego czasu wraca do stanu stabilnego. Na wyjściu obserwuje się więc pojedynczy impuls prostokątny (pojedyncze przejście w "1" i powrót do "0" albo odwrotnie, zależnie od realizacji).

Dlatego odpowiedź "pojedyncze impulsy prostokątne." jest zgodna z typowym działaniem przerzutnika monostabilnego: układ formuje impuls o określonej szerokości w reakcji na wyzwolenie.

Pozostałe propozycje opisują inne klasy układów:

  • "okresowy sygnał sinusoidalny." – sinus zwykle kojarzy się z generatorami analogowymi (oscylatory RC/LC, generatory funkcyjne). Monostabilny nie jest oscylatorem okresowym.
  • "sygnał liniowo narastający." – liniowe narastanie (rampa) jest typowe np. dla integratora lub generatora rampowego, a nie dla układu one-shot, którego zadaniem jest czasowe przełączenie stanu.
  • "okresowy sygnał trójkątny." – przebieg trójkątny jest charakterystyczny dla generatorów trójkąta (często integrator + przerzutnik astabilny). Monostabilny nie generuje przebiegu powtarzalnego bez kolejnych wyzwoleń.

Wskazówka egzaminacyjna: zapamiętaj prostą regułę rozróżniającą multiwibratory: astabilny daje przebieg okresowy "sam z siebie", bistabilny przełącza się i pozostaje w stanie do kolejnego impulsu, a monostabilny daje pojedynczy impuls o określonym czasie trwania po wyzwoleniu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To układ sekwencyjny z jednym stanem stabilnym. Po podaniu impulsu wyzwalającego przechodzi na krótko w stan niestabilny, po czym wraca do stanu spoczynkowego. Efektem jest zwykle pojedynczy impuls na wyjściu o określonej szerokości.
Układ one-shot reaguje na zbocze lub impuls wyzwalający i generuje na wyjściu jeden impuls prostokątny. Czas trwania impulsu jest zdefiniowany przez parametry układu/elementy czasowe. Bez kolejnych wyzwoleń nie wytwarza przebiegu okresowego.
Sinus jest typowy dla oscylatorów analogowych (np. RC/LC), które pracują ciągle i mają sprzężenie zwrotne podtrzymujące drgania. Przerzutnik monostabilny jest układem wyzwalanym: po impulsie tworzy stan czasowy i wraca do spoczynku, więc nie powstaje fala okresowa.
Stosuje się go, gdy trzeba uzyskać impuls o zadanej szerokości, np. do resetu po włączeniu zasilania, wydłużenia krótkiego impulsu, formowania sygnałów dla liczników albo do eliminacji wielokrotnych zadziałań przy przyciskach. To klasyczne narzędzie "impulsowe".
Monostabilny ma jeden stan stabilny i generuje pojedynczy impuls po wyzwoleniu. Astabilny nie ma stanu stabilnego i sam przełącza się cyklicznie, wytwarzając przebieg okresowy (np. prostokątny). Różnica sprowadza się do: wyzwalany vs samoscylujący.
W typowych realizacjach cyfrowych na wyjściu obserwuje się impuls prostokątny (zmiana stanu logicznego na określony czas). Wewnątrz układu mogą występować przebiegi czasowe (np. ładowanie kondensatora), ale sygnał użytkowy na wyjściu jest formowany jako impuls logiczny.
Szukaj sformułowań typu: "po wyzwoleniu", "jeden impuls", "czas trwania impulsu", "powrót do stanu stabilnego". Jeśli opis sugeruje, że układ przez większość czasu jest w spoczynku i tylko czasowo zmienia stan, to jest to cecha monostabilnego, a nie generatora okresowego.
Najczęściej myli się: monostabilny z astabilnym (pojedynczy vs okresowy), oraz błędnie przypisuje się mu przebiegi analogowe (sinus, trójkąt). Pomaga prosta kontrola: czy układ potrzebuje wyzwolenia i czy sam oscyluje bez sygnału wejściowego.
Oznacza to, że bez dodatkowych impulsów układ sam wraca do określonego stanu i w nim pozostaje. Inny stan jest tylko tymczasowy (quasi-stabilny) i trwa określony czas po wyzwoleniu. To przeciwieństwo astabilnego, który nie ma "spoczynku" i pracuje cyklicznie.
Może, ale tylko wtedy, gdy dostaje serię wyzwoleń na wejściu. Każde wyzwolenie uruchamia kolejny impuls na wyjściu. Bez tych wyzwoleń nie powstaje przebieg okresowy. Na egzaminie warto odróżnić: "seria z wyzwoleń" vs "okresowość własna generatora".
info

Statystycznie 64% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Według specjalistów z branży: "Przerzutnik monostabilny (układ "one-shot") po zadziałaniu sygnału wyzwalającego przechodzi na określony czas w stan niestabilny, a następnie wraca do stanu stabilnego."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Multiwibrator_monostabilny - dostęp 2026-02-27
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Monostable_multivibrator - dostęp 2026-02-27
  • https://www.electronics-tutorials.ws/waveforms/monostable.html - dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Notatki z elektroniki cyfrowej: przerzutniki i multiwibratory (monostabilny, astabilny, bistabilny)
  • Karty katalogowe układów czasowych/one-shot (np. rodziny logiczne z wejściem wyzwalającym) – opis zasady działania
  • Ćwiczenia laboratoryjne: obserwacja impulsu wyjściowego monostabilnego na oscyloskopie

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego