KWALIFIKACJA MED9 - CZERWIEC 2010

PYTANIE NR 20.
Przez rozpuszczenie mentolu w wazelinie białej otrzymuje się maść w postaci
Ilustracja przedstawia fragment tekstu z podręcznika lub materiału edukacyjnego dotyczącego właściwości mentolu racemicznego.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wazelina biała jest podłożem lipofilowym. Jeśli mentol ulega w nim rozpuszczeniu, powstaje układ jednorodny, czyli maść-roztwór. Emulsje (w/o lub o/w) wymagają co najmniej dwóch niemieszających się faz, a zawiesina zawiera nierozpuszczone cząstki stałe.

Pełne wyjaśnienie:

Wazelina biała to klasyczne podłoże lipofilowe (węglowodorowe), w którym substancja lecznicza może występować w różnej postaci: jako roztwór, zawiesina lub (rzadziej) element układu emulsyjnego, jeśli obecna jest również faza wodna.

Jeżeli w treści zadania wskazano, że preparat otrzymuje się przez rozpuszczenie mentolu w wazelinie białej, oznacza to, że mentol przechodzi do podłoża w postaci molekularnie rozproszonej. Taki układ jest jednofazowy i jednorodny, czyli odpowiada maści w postaci roztworu. W praktyce przekłada się to na brak wyczuwalnych/wyraźnie widocznych cząstek stałych w gotowej maści (przy prawidłowym wykonaniu).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują:

  • "zawiesiny" – zawiesina oznacza obecność nierozpuszczonych cząstek substancji stałej w podłożu. To byłoby właściwe, gdyby mentol nie rozpuszczał się w wazelinie i należało go jedynie rozetrzeć oraz równomiernie rozproszyć.
  • "emulsji w/o" – emulsja typu woda w oleju wymaga istnienia dwóch faz (wodnej i olejowej) oraz ich zdyspergowania. W zadaniu nie ma fazy wodnej ani procesu emulgowania; jest tylko rozpuszczenie w podłożu.
  • "emulsji o/w" – analogicznie, emulsja olej w wodzie to typowy układ kremowy z dominującą fazą wodną. Sama wazelina biała bez wody nie tworzy takiej postaci.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawiają się czasowniki typu "rozpuścić" vs "rozetrzeć" lub "zawiesić", zwykle jest to klucz do rozróżnienia roztworu od zawiesiny w maści.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza to, że substancja lecznicza jest całkowicie rozpuszczona w podłożu, a układ jest jednorodny (jednofazowy). W praktyce nie powinno być widocznych ani wyczuwalnych drobin substancji stałej, bo cząsteczki są rozproszone na poziomie molekularnym.
Zawiesina powstaje wtedy, gdy substancja stała nie rozpuszcza się w podłożu i pozostaje w postaci cząstek. Skoro w treści mowa o "rozpuszczeniu", mentol nie występuje jako cząstki stałe, tylko jako składnik rozpuszczony, czyli tworzy maść-roztwór.
Maść-roztwór jest zwykle idealnie jednorodna i nie daje efektu "ziarnistości" przy rozsmarowywaniu. Maść-zawiesina może mieć wyczuwalne drobiny lub opór przy rozcieraniu na płytce. Kluczowa jest też rozpuszczalność substancji w danym podłożu.
Wazelina biała jest podłożem lipofilowym (węglowodorowym). To ważne w recepturze, bo sprzyja rozpuszczaniu składników o charakterze lipofilowym i nie miesza się z wodą. Informacja o rodzaju podłoża pomaga przewidzieć, czy powstanie roztwór, zawiesina czy układ emulsyjny.
Emulsja w/o (woda w oleju) powstaje, gdy w podłożu lipofilowym znajduje się zdyspergowana faza wodna oraz zwykle składniki ułatwiające emulgowanie. Sama wazelina z rozpuszczonym składnikiem nie tworzy emulsji; potrzebna jest obecność wody i odpowiedni proces sporządzenia.
Emulsja o/w (olej w wodzie) jest typowa dla wielu kremów, gdzie faza wodna jest zewnętrzna. Do jej otrzymania potrzebne są: woda, składnik olejowy oraz emulgator i właściwa technika sporządzania. W zadaniu z wazeliną i rozpuszczeniem substancji nie ma warunków do powstania emulsji o/w.
Częsty błąd to automatyczne uznanie, że "substancja stała" zawsze daje zawiesinę. Decyduje jednak rozpuszczalność w podłożu i sposób sporządzenia (np. "rozpuścić" vs "rozetrzeć"). Drugi błąd to mylenie maści z kremami i wybieranie emulsji bez sprawdzenia, czy jest faza wodna.
Nie. Żeby powstała maść-roztwór, substancja musi rozpuszczać się w danym podłożu (lub w jego składniku). W podłożach hydrofilowych lepiej rozpuszczają się związki hydrofilowe, a w lipofilowych (np. wazelina) częściej związki lipofilowe. Dlatego zawsze analizuje się parę: substancja–podłoże.
Warto opanować: definicje układów dyspersyjnych, rozpoznawanie liczby faz oraz typowe podłoża (lipofilowe i hydrofilowe). Ćwicz na przykładach recepturowych: co się rozpuszcza, co trzeba rozcierać, a gdzie konieczna jest faza wodna i emulgator. Pomaga też analiza słów-kluczy w treści zadania.
Skróty opisują typ emulsji: w/o to "woda w oleju", a o/w to "olej w wodzie". W recepturze są ważne, bo wpływają na właściwości użytkowe (np. zmywalność wodą, odczucie tłustości). Jeśli w zadaniu nie ma drugiej fazy (np. wody), wybór emulsji jest zwykle błędny.
info

Statystycznie 55% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "Wazelina biała jest podłożem lipofilowym."

Materiały:

  • Podręczniki do technologii postaci leku (działy: maści, kremy, układy dyspersyjne)
  • Skrypty z receptury aptecznej dotyczące sporządzania maści i klasyfikacji podłoży
  • Materiały dydaktyczne o rozpuszczalności substancji w podłożach lipofilowych i hydrofilowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego