W metodzie porównawczej ustalania wyniku finansowego koszty prezentuje się przede wszystkim według rodzaju (np. amortyzacja, zużycie materiałów, wynagrodzenia). Jednak nie wszystkie koszty poniesione w okresie muszą dotyczyć produktów, które zostały w tym samym okresie sprzedane.
Dlatego pojawia się pozycja zmiana stanu produktów, która pełni rolę korekty: część kosztów może zostać "przeniesiona" do zapasów produktów (aktywowana), jeżeli produkty nie zostały jeszcze sprzedane.
Jeżeli koszt sprzedanych produktów jest mniejszy od wartości kosztów według rodzaju, to znaczy, że:
- poniesiono koszty wytworzenia/pozyskania produktów w danym okresie,
- ale nie wszystkie te produkty zostały sprzedane,
- część kosztów "zostaje" w zapasie produktów na koniec okresu.
Taki stan odpowiada sytuacji, w której zapasy produktów rosną, czyli powstaje zwiększenie stanu produktów.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?
- "zmniejszenie stanu produktów" oznaczałoby, że sprzedano więcej (lub zużyto) produktów niż wytworzono w okresie i "schodzono" z zapasów, co prowadziłoby do relacji odwrotnej (koszt sprzedanych produktów byłby relatywnie wyższy w stosunku do kosztów rodzajowych).
- "planowany koszt wytworzenia" oraz "rzeczywisty koszt wytworzenia" dotyczą wyceny i rozliczania kosztu wytworzenia (np. w kalkulacji i ewidencji produkcji), ale nie są odpowiedzią na pytanie o efekt relacji dwóch wielkości w ustalaniu wyniku metodą porównawczą. To inne pojęcia i inny etap rachunkowości kosztów.
Wskazówka egzaminacyjna: zapamiętaj logicznie, że gdy nie wszystko, co wytworzono, sprzedano, to zapasy rosną, a to odpowiada zwiększeniu stanu produktów.
