KWALIFIKACJA ELE2 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 36.
Które przyciski sterujące muszą zostać naciśnięte w celu załączenia stycznika pracującego w układzie pokazanym na schemacie, a które w celu jego wyłączenia?
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny oraz tabelę z instrukcjami dotyczącymi obsługi stycznika w układzie elektrycznym.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Załączenie następuje po zamknięciu toru rozruchu: styki S1 i S2 są NO i połączone równolegle, więc wystarczy nacisnąć jeden z nich (funkcja LUB). Wyłączenie realizują S3 i S4 jako styki NC w szeregu – naciśnięcie dowolnego rozłącza obwód cewki K1. Styk pomocniczy K1 podtrzymuje zasilanie po puszczeniu START.

Pełne wyjaśnienie:

W układach sterowania stycznikowego kluczowe jest rozpoznanie dwóch rzeczy: rodzaju styków (NO/NC) oraz sposobu ich połączenia (szeregowo/równolegle). To one decydują o logice działania.

Załączenie (START): Przyciski S1 i S2 są stykami NO (normalnie otwartymi), czyli w spoczynku nie przewodzą, a po naciśnięciu zwierają. Na schemacie są one połączone równolegle, więc zamknięcie dowolnej gałęzi wystarczy do zasilenia cewki. Taki układ odpowiada funkcji logicznej LUB: S1 lub S2.

Samopodtrzymanie: Po zadziałaniu stycznika K1 zamyka się jego styk pomocniczy (zwierny) w torze sterowania, który jest włączony równolegle do przycisków START. Dzięki temu, nawet po puszczeniu S1/S2, cewka K1 pozostaje zasilona i stycznik dalej pracuje.

Wyłączenie (STOP): Przyciski S3 i S4 są stykami NC (normalnie zamkniętymi), czyli przewodzą w spoczynku, a po naciśnięciu rozwierają. Są połączone szeregowo, co oznacza, że do pracy układu oba muszą pozostać zamknięte. Naciśnięcie któregokolwiek z nich przerywa obwód cewki K1 i powoduje odpadnięcie stycznika. Funkcjonalnie daje to możliwość zatrzymania z dwóch miejsc (również logika "dowolny STOP zatrzymuje").

Dlaczego pozostałe propozycje są błędne? Odpowiedzi zakładają zwykle, że dwa przyciski START trzeba naciskać jednocześnie (co byłoby prawdą przy połączeniu szeregowym), albo że STOP działa jak NO. To typowe pomyłki wynikające z nieuwzględnienia równoległego rozruchu i szeregowego toru bezpieczeństwa.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Styk NO (normalnie otwarty) w stanie spoczynku nie przewodzi, więc obwód jest "przerwany". Po naciśnięciu przycisku styk się zwiera i dopiero wtedy umożliwia przepływ prądu w obwodzie sterowania, np. do zasilenia cewki stycznika.
Styk NC (normalnie zamknięty) przewodzi w spoczynku, a po naciśnięciu rozwiera obwód. Dlatego w torze STOP stosuje się NC: naciśnięcie dowolnego STOP przerywa zasilanie cewki stycznika, a awaria przewodu również zwykle powoduje zatrzymanie.
W połączeniu równoległym prąd może popłynąć dowolną gałęzią. Jeśli jeden przycisk START zamknie swoją gałąź, obwód do cewki zostaje zamknięty niezależnie od drugiego przycisku. To odpowiada logice "S1 lub S2" — nie trzeba naciskać ich jednocześnie.
Połączenie szeregowe oznacza, że wszystkie elementy muszą przewodzić, aby obwód był zamknięty. Gdy STOP-y (NC) są w szeregu, naciśnięcie któregokolwiek rozwiera swój styk i przerywa zasilanie cewki. Dzięki temu zatrzymanie działa z wielu miejsc.
Samopodtrzymanie to wykorzystanie styku pomocniczego stycznika (zwykle NO), który po zadziałaniu stycznika zwiera się i "omija" przycisk START. Po puszczeniu START cewka nadal jest zasilana przez ten styk, aż do przerwania obwodu STOP.
Szeregowo: elementy są jeden za drugim w tej samej gałęzi — prąd musi przejść przez każdy z nich. Równolegle: gałąź rozdziela się na kilka dróg i ponownie łączy — prąd może popłynąć jedną z nich. To bezpośrednio zmienia logikę działania.
Najczęstsze pomyłki to: traktowanie połączenia równoległego jak szeregowego (i odwrotnie), mylenie NO z NC oraz pomijanie styku podtrzymującego K1. W praktyce prowadzi to do błędnego wniosku, że trzeba naciskać dwa START jednocześnie lub że STOP działa jak START.
Gdy urządzenie (np. wentylator, pompa, napęd) obsługuje się z różnych stanowisk pracy albo gdy wymagany jest dodatkowy punkt zatrzymania awaryjnego. Wtedy stosuje się dwa przyciski START (NO) równolegle oraz dwa STOP (NC) szeregowo, aby zapewnić dostępność i bezpieczeństwo.
Tak, na tym polega samopodtrzymanie. START służy tylko do chwilowego podania zasilania na cewkę, a po zadziałaniu stycznika jego styk pomocniczy K1 przejmuje podtrzymanie obwodu. Wyłączenie następuje dopiero po przerwaniu toru STOP.
Ćwicz rozpoznawanie NO/NC oraz sprawdzanie, czy styki są w szeregu czy równolegle. Potem analizuj tor od zasilania do cewki: co musi być zamknięte, aby zadziałało, i co może przerwać obwód. Na koniec zawsze uwzględnij styk podtrzymujący stycznika.
info

Statystycznie 51% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że załączenie następuje po zamknięciu toru rozruchu: styki S1 i S2 są NO i połączone równolegle, więc wystarczy nacisnąć jeden z nich (funkcja LUB).

Źródła:

  • PN-EN IEC 60204-1:2018-12, "Bezpieczeństwo maszyn — Wyposażenie elektryczne maszyn — Część 1: Wymagania ogólne", rozdziały dot. obwodów sterowania i funkcji zatrzymania
  • PN-EN IEC 60947-5-1:2017-03, "Aparatura rozdzielcza i sterownicza niskonapięciowa — Część 5-1: Aparatura sterownicza i łączeniowa — Urządzenia elektromechaniczne", definicje/charakterystyka styków NO/NC
  • PN-EN IEC 60947-4-1:2019-02, "Aparatura rozdzielcza i sterownicza niskonapięciowa — Część 4-1: Styczniki i rozruszniki silnikowe", informacje o stycznikach i stykach pomocniczych

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z podstaw elektrotechniki: styki NO/NC, przekaźniki i styczniki
  • Ćwiczenia z czytania schematów sterowania (START/STOP, samopodtrzymanie)
  • Dokumentacja techniczna aparatury łączeniowej (styczniki, styki pomocnicze) – opisy zacisków i symboli

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego