KWALIFIKACJA ELE1 - TEST WIEDZY NR 4

PYTANIE NR 8.
Przyjrzyj się funkcji kondensatora w silniku jednofazowym. Które z poniższych stwierdzeń najlepiej opisuje jego rolę?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Kondensator w silniku jednofazowym służy do uzyskania przesunięcia fazowego prądu w uzwojeniu pomocniczym względem uzwojenia głównego. Dzięki temu powstaje pole o składowej wirującej i odpowiedni moment rozruchowy, co umożliwia start i obrót wirnika. Nie jest to element "zasilający" ani "chłodzący".

Pełne wyjaśnienie:

W typowym silniku jednofazowym samo uzwojenie główne zasilane prądem przemiennym wytwarza pole magnetyczne, które nie daje wystarczającego efektu wirującego do samodzielnego rozruchu z postoju. Dlatego stosuje się uzwojenie pomocnicze oraz kondensator, którego zadaniem jest spowodowanie przesunięcia fazowego prądu w uzwojeniu pomocniczym względem prądu w uzwojeniu głównym.

To przesunięcie fazowe powoduje, że w stojanie pojawiają się dwie składowe pola magnetycznego "w różnych fazach czasowych". W efekcie powstaje pole o charakterze zbliżonym do wirującego, co daje moment rozruchowy i pozwala wirnikowi ruszyć oraz wejść na obroty.

  • Odpowiedź "Kondensator jest odpowiedzialny za tworzenie fazy przesunięcia, która umożliwia obrót wirnika" jest trafna, bo opisuje mechanizm: kondensator zmienia warunki prądowe w obwodzie uzwojenia pomocniczego, aby wytworzyć moment potrzebny do startu.
  • Stwierdzenie "Kondensator jest odpowiedzialny za dostarczanie prądu do silnika" jest mylące: prąd dostarcza źródło zasilania, a kondensator jedynie kształtuje przebieg i fazę prądu w jednej z gałęzi.
  • Stwierdzenie "Kondensator jest odpowiedzialny za chłodzenie silnika" jest nieprawdziwe: chłodzenie realizuje wentylator, obieg powietrza lub konstrukcja obudowy, a nie kondensator.
  • Stwierdzenie "Kondensator jest odpowiedzialny za ruch obrotowy silnika" jest zbyt ogólne i sugeruje bezpośrednie "napędzanie"; faktycznie kondensator pośrednio umożliwia rozruch przez stworzenie warunków do powstania momentu, ale sam nie jest źródłem energii mechanicznej.

W praktyce serwisowej awaria kondensatora często objawia się buczeniem silnika i brakiem rozruchu (wirnik nie startuje, choć zasilanie jest obecne). Dlatego zrozumienie roli przesunięcia fazowego pomaga szybko powiązać objawy z prawdopodobną przyczyną.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Kondensator powoduje przesunięcie fazowe prądu w uzwojeniu pomocniczym względem uzwojenia głównego. Dzięki temu powstaje moment rozruchowy (składowa pola wirującego), który pozwala silnikowi wystartować i wprawić wirnik w ruch.
Bez kondensatora prądy w uzwojeniach nie mają odpowiedniego przesunięcia fazowego, więc nie powstaje wystarczający moment rozruchowy z postoju. Silnik może tylko buczeć i nagrzewać się, ale wirnik nie rusza lub rusza dopiero po "popychnięciu".
Typowe objawy to: brak rozruchu mimo zasilania, buczenie, spadek momentu, nierówna praca i przegrzewanie. Często silnik rusza dopiero po ręcznym nadaniu obrotów (jeśli konstrukcja na to pozwala), co wskazuje na problem z rozruchem.
Nie. Zasilanie dostarcza sieć lub zasilacz, a kondensator pełni funkcję pomocniczą: kształtuje warunki prądowe w obwodzie uzwojenia pomocniczego, aby uzyskać przesunięcie fazowe i moment rozruchowy. Nie "wytwarza" energii dla silnika.
Kondensator rozruchowy zwykle pracuje krótko (na czas startu) i ma zapewnić wysoki moment rozruchowy. Kondensator pracy może być włączony na stałe podczas pracy silnika, poprawiając warunki pracy uzwojenia pomocniczego. Dobór zależy od konstrukcji silnika.
Stosuje się go wtedy, gdy silnik jednofazowy wymaga wytworzenia momentu rozruchowego poprzez uzwojenie pomocnicze. Jest to częste w napędach małej i średniej mocy (np. wentylatory, pompy), gdzie zasilanie jest jednofazowe, a potrzebny jest pewny start.
Na egzaminie najczęściej oczekuje się rozpoznania roli kondensatora (przesunięcie fazowe i rozruch), a nie doboru liczbowego. Jeśli pojawia się dobór, należy opierać się na danych z tabliczki znamionowej/instrukcji producenta i nie zgadywać wartości "na oko".
Chłodzenie realizują elementy mechaniczne i konstrukcyjne, np. wentylator na wale, użebrowanie obudowy lub obieg powietrza. Kondensator jest elementem elektrycznym w obwodzie uzwojenia pomocniczego; jego zadanie dotyczy fazy prądu i momentu rozruchowego, nie odprowadzania ciepła.
Przesunięcie fazowe to różnica w czasie (fazie) między przebiegami prądu/napięcia w dwóch obwodach. W silniku jednofazowym chodzi o to, by prąd w uzwojeniu pomocniczym był "opóźniony" lub "wyprzedzony" względem uzwojenia głównego, co pozwala uzyskać efekt pola wirującego.
W typowej konstrukcji asynchronicznej jednofazowej uzwojenie pomocnicze i element zapewniający przesunięcie fazy są potrzebne do rozruchu. Po rozpędzeniu silnik może czasem pracować w specyficznych warunkach, ale rozruch bez tego układu jest zwykle niepewny lub niemożliwy.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 60% zdających egzamin. średnie

Eksperci podkreślają: "Kondensator w silniku jednofazowym służy do uzyskania przesunięcia fazowego prądu w uzwojeniu pomocniczym względem uzwojenia głównego."

Źródła:

  • Wikipedia: "Single-phase induction motor" (sekcje o capacitor-start/capacitor-run) – https://en.wikipedia.org/wiki/Single-phase_induction_motor – dostęp 2026-03-02
  • All About Circuits: artykuł o "Capacitor-Run Motor" – https://www.allaboutcircuits.com/textbook/alternating-current/chpt-13/capacitor-run-motor/ – dostęp 2026-03-02
  • Electrical4U: "Capacitor Start Motor" – https://www.electrical4u.com/capacitor-start-motor/ – dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z elektrotechniki dotyczące silników jednofazowych
  • Materiały producentów silników/napędów o doborze kondensatorów (karty katalogowe, instrukcje serwisowe)
  • Ćwiczenia laboratoryjne: pomiar prądu i przesunięcia fazowego w uzwojeniu pomocniczym

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego