KWALIFIKACJA MTL5 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 7.
Przyrząd pomiarowy wykorzystywany do oceny stopnia zużycia zębów kół zębatych walcowych przedstawia rysunek oznaczony literą
Ilustracja przedstawia cztery różne przyrządy pomiarowe, które mogą być używane do oceny stopnia zużycia zębów kół zębatych
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Mikrometr talerzykowy ma szerokie, płaskie końcówki (talerzyki), które mogą oprzeć się o boczne powierzchnie kilku sąsiednich zębów i umożliwiają pomiar wymiaru "przez n zębów", używany do oceny zużycia uzębienia. Zwykły mikrometr, głębokościomierz i passametr nie zapewniają właściwej geometrii styku.

Pełne wyjaśnienie:

Zużycie zębów kół zębatych walcowych najczęściej objawia się zmniejszeniem efektywnej grubości zęba (na wysokości związanej z okręgiem podziałowym) oraz zmianą kształtu powierzchni bocznych. Żeby ocenić to zużycie w sposób powtarzalny, stosuje się kontrolę wymiarową uzębienia, m.in. metodą pomiaru wymiaru przez n zębów (tzw. span measurement). W praktyce oznacza to, że przyrząd obejmuje jednocześnie kilka kolejnych zębów i mierzy odległość odpowiadającą "cięciwie" opartej na bocznych powierzchniach zębów.

Odpowiedź "A" jest właściwa, ponieważ przedstawia mikrometr talerzykowy, czyli przyrząd zaprojektowany specjalnie do uzębień. Jego kluczową cechą są talerzykowe, płaskie końcówki pomiarowe. Taki kształt zwiększa powierzchnię kontaktu i pozwala stabilnie oprzeć się o boki zębów na wymaganej wysokości, ograniczając błąd ustawienia i umożliwiając wiarygodny pomiar.

Pozostałe przyrządy nie są właściwym wyborem do tej czynności:

  • Standardowy mikrometr zewnętrzny ma typowe końcówki do pomiaru średnic/elementów gładkich. Przy uzębieniu kontakt jest zbyt "punktowy", trudno uzyskać prawidłowe oparcie o boki zębów i utrzymać geometrię pomiaru, co prowadzi do dużych błędów.
  • Głębokościomierz służy do pomiaru głębokości, wysokości stopni i rowków względem podstawy. Nie mierzy grubości zęba ani wymiaru przez kilka zębów, więc nie odpowiada celowi zadania.
  • Passametr jest przyrządem do szybkiej kontroli porównawczej (czy wymiar mieści się w tolerancji) najczęściej dla elementów o prostszej geometrii. Nie zastępuje mikrometru talerzykowego w pomiarach uzębień, gdzie kluczowy jest kształt końcówek i sposób oparcia o powierzchnie boczne zębów.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy pytanie dotyczy uzębienia, szukaj przyrządów o specjalnych końcówkach (talerzyki, kulki, pryzmy) dopasowanych do kształtu mierzonej powierzchni, a nie tylko "dowolnego" narzędzia o odpowiednim zakresie pomiarowym.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Mikrometr talerzykowy to mikrometr z końcówkami w formie płaskich talerzyków. Używa się go do pomiarów elementów o trudnej geometrii, zwłaszcza uzębień kół zębatych, gdy trzeba oprzeć końcówki o boczne powierzchnie zębów i wykonać pomiar "przez n zębów".
Zużycie ocenia się m.in. przez kontrolę wymiarową uzębienia: sprawdza się, czy grubość zęba (pośrednio) nie zmalała. W praktyce często wykonuje się pomiar wymiaru przez kilka kolejnych zębów i porównuje wynik z wartością nominalną z dokumentacji. Różnica wskazuje zużycie.
Zwykły mikrometr ma małe powierzchnie końcówek i jest przeznaczony głównie do wałków i płaskich, gładkich powierzchni. Przy zębach kontakt jest niestabilny, łatwo o przekoszenie i błąd ustawienia, a końcówki nie układają się poprawnie na bokach zębów na wymaganej wysokości.
To pomiar długości obejmującej kilka sąsiednich zębów jednocześnie (np. 3–5), wykonywany na określonej wysokości zęba. Wynik jest powiązany z rzeczywistą grubością zębów i pozwala szybko wykryć odchyłki oraz zużycie uzębienia bez mierzenia pojedynczego zęba.
Najpewniejszą cechą są końcówki pomiarowe: zamiast typowych małych powierzchni mają szerokie, płaskie "dyski" (talerzyki). Taki kształt jest zaprojektowany do oparcia o boczne powierzchnie zębów. Reszta konstrukcji może wyglądać podobnie do mikrometru cyfrowego.
Głębokościomierz jest właściwy do pomiaru głębokości i wysokości stopni/rowków względem podstawy. Może pomóc przy wybranych pomiarach geometrycznych elementów, ale nie jest narzędziem do oceny zużycia zębów metodą "przez n zębów", bo nie zapewnia kontaktu z bokami zębów.
Typowe błędy to: użycie niewłaściwego przyrządu (np. zwykłego mikrometru), pomiar na niewłaściwej wysokości zęba, brak stabilnego oparcia końcówek o boki zębów oraz zbyt mała liczba punktów pomiarowych na obwodzie koła. Każdy z nich zwiększa rozrzut wyników.
Mikrometr talerzykowy ma płaskie dyski, które "przykładają się" do powierzchni bocznych zębów. Mikrometr do gwintów ma końcówki dopasowane do profilu gwintu (np. w kształcie stożków lub elementu typu V), aby mierzyć średnicę podziałową gwintu. To inne zastosowania i inna geometria styku.
Warto mierzyć podczas przeglądów okresowych, po nietypowych zdarzeniach (hałas, przegrzewanie przekładni, zanieczyszczenie oleju opiłkami) oraz po remontach. Wczesne wykrycie spadku "wymiaru przez n zębów" pomaga zaplanować wymianę zanim dojdzie do awarii.
Ucz się rozpoznawania narzędzi po cechach funkcjonalnych: kształt końcówek, sposób oparcia i typ mierzonej wielkości. Dobrą metodą jest porównywanie zdjęć: zwykły mikrometr, mikrometr talerzykowy, mikrometr do gwintów, głębokościomierz i passametr — oraz przypisanie im typowych zastosowań.
info

Około 45% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Zwykły mikrometr, głębokościomierz i passametr nie zapewniają właściwej geometrii styku."

Źródła:

  • PN-ISO 1328 (tolerancje uzębień) – norma przywołana w materiale kontekstowym; szczegóły metodyki kontroli geometrii uzębień (dokładny zakres zależny od części normy).
  • PN-EN ISO 1701 (terminologia kół zębatych) – norma przywołana w materiale kontekstowym; definicje i nazewnictwo elementów uzębienia.

Materiały:

  • Instrukcje stanowiskowe/zakładowe dotyczące kontroli przekładni i pomiarów warsztatowych
  • Podręcznik z metrologii warsztatowej (rozdziały o mikrometrach specjalnych i pomiarach uzębień)
  • Materiały producentów narzędzi pomiarowych (katalogi mikrometrów specjalnych, opisy zastosowań)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego