KWALIFIKACJA ELM2 - TEST WIEDZY NR 7

PYTANIE NR 38.
Rozważ następującą tabelę, która przedstawia charakterystyki różnych typów tranzystorów:
Typ tranzystora Charakterystyka
Tranzystor NPN Przepuszcza prąd od kolektora do emitera, gdy na bazie jest napięcie dodatnie.
Tranzystor PNP Przepuszcza prąd od emitera do kolektora, gdy na bazie jest napięcie ujemne.
Tranzystor FET Przepuszcza prąd od źródła do drenu, kontrolowany jest przez napięcie na bramce.
Jaki typ tranzystora przepuszcza prąd od emitera do kolektora, gdy na bazie jest napięcie ujemne?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Z tabeli wynika wprost, że opis "przepuszcza prąd od emitera do kolektora, gdy na bazie jest napięcie ujemne" dotyczy tranzystora PNP. Pozostałe odpowiedzi nie pasują: NPN wymaga dodatniego napięcia bazy, a FET nie ma bazy, tylko bramkę.

Pełne wyjaśnienie:

Pytanie wymaga dopasowania opisu działania do typu tranzystora. W tabeli podano trzy typy oraz ich charakterystyki, więc rozwiązanie polega na odczycie właściwego wiersza.

Poprawna jest odpowiedź "Tranzystor PNP", ponieważ przy tym typie tranzystora bipolarnego warunek przewodzenia jest związany z odpowiednią polaryzacją złącza baza–emiter, a w tabeli wskazano, że przewodzenie między emiterem a kolektorem występuje, gdy na bazie pojawia się napięcie ujemne (względem emitera w typowym opisie).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "Tranzystor NPN" nie pasuje, bo w tabeli ma warunek przeciwny: przewodzi przy napięciu dodatnim na bazie. Uczniowie często mylą NPN z PNP, bo oba są tranzystorami bipolarnymi i mają te same elektrody, ale różnią się polaryzacją sterującą.
  • "Tranzystor FET" nie pasuje do sformułowania pytania, ponieważ w tranzystorze polowym sterowanie odbywa się napięciem na bramce, a nie na bazie. Dodatkowo prąd w opisie dotyczy toru źródło–dren, więc inne są nazwy elektrod i sposób opisu pracy elementu.
  • "Żaden z powyższych" jest niepoprawne, bo w tabeli istnieje dokładnie jedna pozycja spełniająca warunek: PNP.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w treści pojawia się "baza", zwykle chodzi o tranzystor bipolarny (NPN/PNP). Jeśli jest "bramka", to typowo tranzystor polowy (FET/MOSFET). To pomaga szybko wyeliminować odpowiedzi z innej rodziny elementów.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
PNP oznacza układ warstw półprzewodnika typu p-n-p. W praktyce opis ten wiąże się z typową polaryzacją sterowania: aby tranzystor przewodził, złącze baza–emiter musi być spolaryzowane w kierunku przewodzenia (zwykle baza "bardziej ujemna" od emitera w uproszczonym opisie).
Nie odróżnisz ich po samych nazwach elektrod, bo oba mają bazę, emiter i kolektor. Różnica jest w sposobie polaryzacji i kierunku typowego przepływu prądu. Dlatego na egzaminie szukaj w treści informacji o tym, jakie napięcie na bazie powoduje przewodzenie.
Tranzystor FET jest tranzystorem polowym, więc jego elektrodą sterującą jest bramka, a nie baza. Tor prądowy opisuje się jako źródło–dren. Jeśli pytanie używa słowa "baza", to zwykle dotyczy tranzystora bipolarnego, a nie FET.
W uproszczonym opisie PNP przewodzi, gdy baza ma potencjał niższy (bardziej ujemny) niż emiter o ok. typowy spadek na złączu baza–emiter. Na egzaminie kluczowe jest rozpoznanie znaku polaryzacji: dla PNP jest odwrotny niż dla NPN.
Najczęściej myli się znak napięcia sterującego na bazie oraz kierunek prądu konwencjonalnego. Uczeń pamięta, że "BJT przewodzi po podaniu napięcia na bazę", ale nie rozróżnia, że dla NPN jest to zwykle dodatnie względem emitera, a dla PNP ujemne.
Tak, jeśli w zadaniu jest tabela/opis, można wykonać proste dopasowanie tekstu. W praktycznych zadaniach bez podpowiedzi trzeba jednak znać różnice między NPN, PNP i FET: nazwy elektrod, sposób sterowania i podstawową polaryzację.
Emiter "dostarcza" nośniki ładunku do struktury, a kolektor je "zbiera". W układach rzeczywistych różnią się też domieszkowaniem i konstrukcją, więc nie są w pełni zamienne. Na egzaminie ważne jest kojarzenie tych nazw z kierunkiem opisu prądu i polaryzacją pracy.
PNP często spotkasz w prostych układach przełączania po stronie dodatniej zasilania (tzw. high-side) lub w komplementarnych stopniach wzmacniających razem z NPN. W montażu i serwisie istotne jest prawidłowe rozpoznanie wyprowadzeń E-B-C i polaryzacji.
W typowym teście "diody" sprawdza się przewodzenie złącza baza–emiter i baza–kolektor. Dla jednego typu baza zachowuje się jak "wspólny" biegun dla dwóch złącz w tym samym kierunku, a dla drugiego w przeciwnym. Dokładna procedura zależy od miernika i typu obudowy elementu.
Opanuj podstawy: nazwy elektrod (BJT i FET), symbole na schematach, warunek przewodzenia złącza baza–emiter, oraz różnice w sterowaniu (prądowo vs napięciowo). Rób krótkie fiszki: "baza–emiter" dla BJT, "bramka–źródło" dla FET, i ćwicz na przykładach schematów.
info

Statystycznie 75% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnio łatwe

Eksperci podkreślają: "Z tabeli wynika wprost, że opis "przepuszcza prąd od emitera do kolektora, gdy na bazie jest napięcie ujemne" dotyczy tranzystora PNP."

Źródła:

  • Paul Horowitz, Winfield Hill, "The Art of Electronics", 3rd edition, rozdziały dotyczące tranzystorów bipolarnych (BJT) i tranzystorów polowych (FET), Cambridge University Press
  • Adel S. Sedra, Kenneth C. Smith, "Microelectronic Circuits", rozdziały wprowadzające do BJT (NPN/PNP) oraz FET, Oxford University Press

Materiały:

  • Podręcznik podstaw elektroniki: rozdziały o tranzystorach bipolarnych (NPN/PNP) i polowych
  • Notatki/rysunki: symbole tranzystorów oraz zasada strzałki emitera w NPN/PNP
  • Zadania praktyczne: sprawdzanie tranzystora miernikiem (test diody dla złącza B–E i B–C)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego