KWALIFIKACJA ELE1 - TEST WIEDZY NR 6

PYTANIE NR 2.
Rozważ następujący obwód elektryczny: rezystor o oporności 10Ω, kondensator o pojemności 10μF i cewka o indukcyjności 10mH są połączone szeregowo. Który z poniższych elementów ma największą reaktancję przy częstotliwości 50Hz?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Reaktancję liczymy osobno dla cewki i kondensatora: XL=2πfL, XC=1/(2πfC). Dla f=50 Hz, L=10 mH i C=10 μF otrzymujemy w przybliżeniu: XL≈3,14 Ω, XC≈318 Ω. Największą reaktancję (wartość bezwzględną) ma więc kondensator.

Pełne wyjaśnienie:

W obwodach prądu przemiennego elementy bierne (L i C) nie mają stałego "oporu" jak rezystor, tylko reaktancję, która zależy od częstotliwości.

1) Wzory

  • Dla cewki (indukcyjności): XL=2πfL
  • Dla kondensatora (pojemności): XC=1/(2πfC)

W porównaniu "największa reaktancja" porównuje się zwykle wartości bezwzględne reaktancji (|X|).

2) Podstawienie danych (z zachowaniem jednostek)

  • L = 10 mH = 0,01 H
  • C = 10 μF = 0,00001 F = 1·10-5 F
  • f = 50 Hz

3) Obliczenia

  • XL = 2π · 50 · 0,01 ≈ 3,14 Ω
  • XC = 1 / (2π · 50 · 1·10-5) ≈ 318 Ω

Wniosek: ponieważ 318 Ω jest dużo większe niż 3,14 Ω, największą reaktancję ma kondensator.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • Rezystor – rezystor nie ma reaktancji (jego część bierna wynosi 0). Ma rezystancję R=10 Ω, ale pytanie dotyczy reaktancji.
  • Cewka – cewka ma reaktancję indukcyjną, ale dla małej indukcyjności 10 mH przy 50 Hz wychodzi tylko ok. 3,14 Ω, czyli mniej niż dla kondensatora.
  • Wszystkie elementy mają taką samą reaktancję – reaktancja zależy od rodzaju elementu i wartości L lub C oraz częstotliwości, więc w typowym obwodzie RLC nie jest jednakowa.

Wskazówka egzaminacyjna: najczęstsze błędy to pomylenie μF z mF oraz nieuwzględnienie, że XC jest odwrotnie proporcjonalna do C i do f. Zawsze przelicz jednostki na H i F przed obliczeniami.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Reaktancja to "bierny opór" elementu dla prądu przemiennego wynikający z magazynowania energii w polu magnetycznym (cewka) lub elektrycznym (kondensator). Oznacza się ją X i podaje w omach. Dla cewki XL rośnie z f, a dla kondensatora XC maleje z f.
Stosuje się wzór XL=2πfL. Najpierw przelicz indukcyjność na henry (H), np. 10 mH = 0,01 H. Potem podstaw f=50 Hz. Wynik jest w omach i rośnie liniowo z częstotliwością oraz indukcyjnością.
Stosuje się wzór XC=1/(2πfC). Najpierw przelicz pojemność na farady (F), np. 10 μF = 1·10-5 F. Następnie podstaw f=50 Hz. Wynik jest w omach i maleje, gdy rośnie f albo C.
Bo XC jest odwrotnie proporcjonalna do C. Gdy pojemność jest mała (np. mikrofarady), mianownik 2πfC jest mały, więc cały ułamek rośnie. W praktyce mały kondensator w szeregu może silnie ograniczać prąd przy 50 Hz.
Nie w sensie części biernej: idealny rezystor ma tylko rezystancję R i nie magazynuje energii, więc jego reaktancja wynosi 0. W zadaniach porównujących reaktancje elementów RLC rezystor zwykle nie "wygrywa", bo pytanie dotyczy X, a nie R.
Najczęściej trzeba zamienić: mH → H (1 mH = 10-3 H) oraz μF → F (1 μF = 10-6 F). Błędy w przedrostkach SI dają wyniki przesunięte o 1000 lub 1 000 000 razy, co całkowicie zmienia porównanie reaktancji.
Zależy od f, L i C. XL rośnie z częstotliwością, a XC maleje. Dla pewnej częstotliwości mogą się zrównać (warunek rezonansu wypadkowego w szeregowym RLC). Powyżej tej częstotliwości zwykle dominuje cewka, a poniżej kondensator.
Impedancja Z to "pełny opór" dla AC, obejmujący część czynną (rezystancję R) i bierną (reaktancję X). Reaktancja dotyczy tylko składowej biernej (L lub C). W obwodzie szeregowym RLC wypadkowa impedancja zależy od R oraz różnicy XL i XC.
W analizie fizycznej znak reaktancji (indukcyjna dodatnia, pojemnościowa ujemna) informuje o przesunięciu fazowym, ale pytanie o "największą reaktancję" zwykle dotyczy wielkości oddziaływania elementu, czyli modułu |X| w omach. To pozwala uczciwie porównać "jak silnie" dany element wpływa na prąd.
Najpierw przelicz jednostki do H i F. Potem policz przybliżenia: XL≈6,28·f·L, a XC≈1/(6,28·f·C). Przy 50 Hz mała indukcyjność rzędu mH często daje kilka omów, a mała pojemność rzędu μF potrafi dać setki omów.
info

Około 45% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Według specjalistów z branży: "Reaktancję liczymy osobno dla cewki i kondensatora: XL=2πfL, XC=1/(2πfC)."

Źródła:

  • Wikipedia: Reaktancja (elektryczność) – definicje X_L i X_C, https://pl.wikipedia.org/wiki/Reaktancja (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia: Indukcyjność – podstawy i jednostki (henr), https://pl.wikipedia.org/wiki/Indukcyjno%C5%9B%C4%87 (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia: Pojemność elektryczna – podstawy i jednostki (farad), https://pl.wikipedia.org/wiki/Pojemno%C5%9B%C4%87_elektryczna (dostęp: 2026-02-18)

Materiały:

  • Podręcznik z podstaw elektrotechniki: obwody prądu przemiennego, elementy RLC
  • Zadania rachunkowe z reaktancji i impedancji dla 50 Hz
  • Tablice jednostek i przedrostków SI oraz ćwiczenia z przeliczania

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego