KWALIFIKACJA ELE1 - TEST WIEDZY NR 10

PYTANIE NR 10.
Rozważ następujący schemat elektryczny:
  o----/\/\/\----o
  |               |
  |    o----/ ----o
  |    |         |
  o----|---------o
       |
       o
Gdzie /\/\/\ to rezystor, a / to wyłącznik. Co stanie się z prądem płynącym przez rezystor, gdy wyłącznik zostanie zamknięty?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Po zamknięciu wyłącznika powstaje gałąź o pomijalnie małej rezystancji równoległa do rezystora (obejście/zwarcie).
W idealnym modelu spadek napięcia na rezystorze staje się równy 0 V, więc jego prąd również wynosi 0 A — prąd "idzie" przez zamknięty wyłącznik.

Pełne wyjaśnienie:

W przedstawionym obwodzie rezystor znajduje się w jednej z gałęzi, a wyłącznik po zamknięciu tworzy drugą ścieżkę przewodzenia o bardzo małej rezystancji. Kluczowe jest zauważenie, że po zamknięciu wyłącznika rezystor zostaje bocznikowany, czyli pojawia się równoległa droga, która w idealnym przybliżeniu jest zwarciem.

W modelu idealnym zamknięty wyłącznik ma rezystancję 0 Ω. Oznacza to, że różnica potencjałów między węzłami, które łączy, dąży do 0 V. Skoro rezystor jest podłączony między tymi samymi węzłami (ma połączenie równoległe z gałęzią wyłącznika), to napięcie na rezystorze także wynosi 0 V. Z prawa Ohma wynika wtedy, że prąd przez rezystor jest równy 0 A. Dlatego poprawne jest stwierdzenie: "Prąd przestanie płynąć przez rezystor."

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "Prąd przez rezystor zwiększy się." To mylenie prądu całkowitego pobieranego ze źródła z prądem w konkretnej gałęzi. Całkowity prąd może wzrosnąć (bo opór zastępczy maleje), ale prąd przez rezystor w idealnym zwarciu spada do zera.
  • "Prąd przez rezystor zmniejszy się." W sensie jakościowym "zmniejszy się" brzmi częściowo intuicyjnie, ale odpowiedź jest nieprecyzyjna względem modelu idealnego. W idealnym przypadku prąd nie tylko maleje, lecz zanika całkowicie (0 A), więc poprawna jest odpowiedź o ustaniu przepływu.
  • "Prąd przez rezystor pozostanie taki sam." Byłoby to prawdą tylko wtedy, gdyby napięcie na rezystorze nie zmieniło się po przełączeniu. Tymczasem zamknięcie wyłącznika zmienia warunki obwodu: zaciski rezystora zostają praktycznie zwarte, więc napięcie na nim znika, a wraz z nim prąd.

Uwaga praktyczna: w realnym układzie wyłącznik i przewody mają niezerową rezystancję, więc prąd przez rezystor może nie być idealnie równy zeru, ale zwykle jest pomijalnie mały w porównaniu z prądem płynącym przez gałąź o mniejszej rezystancji.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Bocznikowanie oznacza utworzenie równoległej drogi o mniejszej rezystancji niż rezystor. Po zamknięciu wyłącznika prąd wybiera tę "łatwiejszą" ścieżkę, a na rezystorze spada prawie do zera napięcie, więc jego prąd zanika (w modelu idealnym całkowicie).
Zwarcie łączy dwa węzły prawie bez oporu, więc różnica potencjałów między nimi jest bliska 0 V. Jeśli rezystor jest podłączony między tymi samymi węzłami, ma identyczne napięcie na zaciskach. Skoro to napięcie wynosi ~0 V, prąd z prawa Ohma też wynosi ~0 A.
Często tak, bo zamknięcie wyłącznika może zmniejszyć rezystancję zastępczą obwodu. Trzeba jednak odróżniać prąd całkowity od prądu w konkretnej gałęzi. W tym zadaniu prąd może popłynąć większy przez gałąź zwarcia, ale prąd przez rezystor przestaje płynąć.
Gałęzie są równoległe, gdy ich końce łączą się z tymi samymi dwoma węzłami (punktami połączeń). Na schemacie szukaj wspólnych węzłów: jeśli rezystor i wyłącznik "startują" i "kończą" w tych samych punktach, to są równolegle i dzielą to samo napięcie.
W praktyce nie idealnie, bo wyłącznik, przewody i styki mają pewną rezystancję, a także mogą pojawić się spadki napięć. Jednak jeśli rezystancja obejścia jest dużo mniejsza od rezystancji rezystora, napięcie na rezystorze jest bardzo małe i jego prąd jest znikomy. Egzamin zwykle zakłada model idealny.
Najczęściej myli się prąd całkowity z prądem gałęziowym oraz ignoruje fakt, że zwarcie "ustala" napięcie między węzłami na ~0 V. Inny błąd to niepoprawne rozpoznanie węzłów na schemacie i uznanie, że elementy są w szeregu, choć w rzeczywistości są równolegle.
Najpierw ustal napięcie na rezystorze. Po zamknięciu idealnego wyłącznika węzły po jego stronach mają to samo napięcie, więc napięcie na rezystorze jest równe 0 V. Następnie podstaw do zależności I = U/R: skoro U = 0, to I = 0 niezależnie od wartości R.
Gdyby wyłącznik nie był idealny i miał istotną rezystancję po zamknięciu (albo doszło do częściowego zwarcia), prąd przez rezystor mógłby się jedynie zmniejszyć, a nie zaniknąć. W typowych zadaniach egzaminacyjnych przyjmuje się jednak wyłącznik idealny, więc oczekuje się zaniku prądu.
Węzeł to punkt (lub zbiór punktów połączonych idealnym przewodem), w którym elementy obwodu są ze sobą elektrycznie połączone i mają ten sam potencjał. Rozpoznanie węzłów pozwala ustalić, które elementy są w szeregu, a które równolegle, oraz przewidzieć skutki zwarcia i rozwarcia.
Zwarcie zwykle powoduje gwałtowny wzrost prądu w obwodzie zasilania, co może prowadzić do zadziałania zabezpieczeń (bezpiecznik, wyłącznik nadprądowy) albo do uszkodzeń przewodów i elementów. Jednocześnie obciążenie (np. rezystor) może przestać działać, bo jest "omijane" przez prąd płynący krótszą drogą.
info

Statystycznie 58% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Źródła:

  • Charles K. Alexander, Matthew N. O. Sadiku, "Fundamentals of Electric Circuits", rozdziały o połączeniach równoległych oraz stanach granicznych zwarcie/rozwarcie, McGraw-Hill (różne wydania)
  • Allan R. Hambley, "Electrical Engineering: Principles and Applications", sekcje o prawie Ohma i analizie obwodów DC, Pearson (różne wydania)

Materiały:

  • Podręcznik do podstaw elektrotechniki: prawa Kirchhoffa, połączenia rezystorów
  • Zadania z analizy obwodów DC (zwarcia i rozwarcia jako stany graniczne)
  • Materiały dydaktyczne o modelowaniu elementów idealnych i rzeczywistych (rezystancja styków, przewodów)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego