KWALIFIKACJA ELE1 - TEST WIEDZY NR 4

PYTANIE NR 15.
Rozważ obwód szeregowy składający się z trzech kondensatorów o pojemnościach C1=2μF, C2=3μF i C3=6μF. Oblicz pojemność zastępczą tego obwodu.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dla kondensatorów połączonych szeregowo zachodzi zależność: 1/Cz = 1/C1 + 1/C2 + 1/C3.
Podstawiając: 1/Cz = 1/2 + 1/3 + 1/6 = 3/6 + 2/6 + 1/6 = 6/6 = 1 (1/μF), więc Cz = 1 μF.

Pełne wyjaśnienie:

W połączeniu szeregowym kondensatorów ładunek na każdym kondensatorze jest taki sam, a napięcia na elementach się sumują. Z tego wynika, że pojemność zastępczą wyznacza się przez sumę odwrotności pojemności:

1/Cz = 1/C1 + 1/C2 + 1/C3

Podstawiamy dane (wszystkie w μF, więc nie trzeba nic przeliczać):
1/Cz = 1/2 + 1/3 + 1/6

Sprowadzamy do wspólnego mianownika 6:
1/2 = 3/6, 1/3 = 2/6, 1/6 = 1/6, więc:
1/Cz = 3/6 + 2/6 + 1/6 = 6/6 = 1

Skoro 1/Cz = 1 (1/μF), to po odwróceniu otrzymujemy:
Cz = 1 μF

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?

  • 11 μF odpowiada intuicyjnemu zsumowaniu 2+3+6, ale to reguła dla połączenia równoległego kondensatorów, nie szeregowego.
  • 2 μF mogłoby się pojawić, gdy ktoś błędnie uzna, że pojemność zastępcza w szeregu "równa się najmniejszej" i wybierze jedną z wartości bez obliczeń. W szeregu pojemność jest zawsze mniejsza od najmniejszej z pojemności składowych (tu mniejsza niż 2 μF).
  • 0,5 μF może wynikać z pomyłki rachunkowej albo z dodania ułamków bez wspólnego mianownika, ewentualnie z niepoprawnego odwrócenia na końcu.

Wskazówka egzaminacyjna: zapamiętaj kontrast: kondensatory równolegle sumują się wprost (C rośnie), a szeregowo sumują się odwrotności (C maleje). Szybka kontrola sensowności: wynik w szeregu musi być mniejszy niż 2 μF, więc 1 μF jest realistyczne.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
W szeregu stosuje się sumę odwrotności: 1/Cz = 1/C1 + 1/C2 + .... Po zsumowaniu ułamków trzeba odwrócić wynik, aby dostać Cz. Zwykle warto kontrolować sens: Cz w szeregu jest mniejsze niż najmniejsza pojemność.
W szeregu na każdym kondensatorze gromadzi się taki sam ładunek, a napięcia na elementach się sumują. Ponieważ U = Q/C, po zsumowaniu napięć pojawia się suma wyrażeń Q/C, co prowadzi do zależności 1/Cz jako sumy 1/C.
Najszybsza kontrola to porównanie z najmniejszą pojemnością. Dla połączenia szeregowego zawsze zachodzi: Cz < min(Ci). Jeśli więc wyszło więcej niż najmniejsza wartość, to prawie na pewno użyto złego wzoru (np. od połączenia równoległego).
Najczęściej myli się wzory i zamiast odwrotności sumuje się pojemności. Drugi typ błędu to rachunki na ułamkach (zły wspólny mianownik) oraz zapomnienie o końcowym odwróceniu, czyli pozostawienie wartości 1/C zamiast C.
Nie. W połączeniu szeregowym pojemność zastępcza zawsze maleje i jest mniejsza niż najmniejsza z pojemności. Większa wartość mogłaby pojawić się przy połączeniu równoległym albo przy błędnym zastosowaniu wzoru.
W równoległym: Cz = C1 + C2 + ... i pojemność rośnie. W szeregowym: 1/Cz = 1/C1 + 1/C2 + ... i pojemność maleje. To jedna z podstawowych reguł do zapamiętania.
Najbezpieczniej sprowadzić wszystko do jednej jednostki przed liczeniem. Typowe kroki to zamiana na F lub na μF. Pamiętaj: μF to mikrofarad, czyli dużo mniejsza jednostka niż F, a błędne przeliczenie o rząd wielkości od razu zniszczy wynik.
Połączenia szeregowe stosuje się m.in. do zwiększenia dopuszczalnego napięcia zestawu kondensatorów (każdy element "dzieli" część napięcia). Trzeba jednak pamiętać, że pojemność zastępcza wtedy spada, więc układ zmienia swoje właściwości (np. stałą czasową).
Liczymy: 1/Cz = 1/2 + 1/3 + 1/6. Po sprowadzeniu do wspólnego mianownika 6 dostajemy 3/6 + 2/6 + 1/6 = 6/6 = 1, więc Cz = 1 μF.
Najczęściej są to: obliczanie pojemności zastępczej (szeregowo i równolegle), proste zadania na stałą czasową w RC oraz interpretacja podstawowych parametrów kondensatora (pojemność, napięcie pracy). Kluczowe jest poprawne rozpoznanie typu połączenia.
info

Statystycznie 47% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że dla kondensatorów połączonych szeregowo zachodzi zależność: 1/Cz = 1/C1 + 1/C2 + 1/C3.Podstawiając: 1/Cz = 1/2 + 1/3 + 1/6 = 3/6 + 2/6 + 1/6 = 6/6 = 1 (1/μF), więc Cz = 1 μF.

Źródła:

  • Wikipedia (EN): "Capacitor" – sekcja o łączeniu w szereg i równolegle (Series and parallel), https://en.wikipedia.org/wiki/Capacitor (dostęp: 2026-03-02)
  • Wikipedia (PL): "Kondensator" – informacje ogólne i zależności dla połączeń, https://pl.wikipedia.org/wiki/Kondensator (dostęp: 2026-03-02)
  • Khan Academy: materiały o kondensatorach i pojemności (dział Physics/Electricity and magnetism – capacitors), https://www.khanacademy.org/science/physics/circuits-topic/circuits-with-capacitors (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z podstaw elektrotechniki: dział o kondensatorach i połączeniach szeregowych/równoległych
  • Zbiory zadań z obwodów elektrycznych (temat: pojemność zastępcza)
  • Kursy e-learningowe z elektrotechniki (sekcje: kondensator, pojemność, obwody RC)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego