KWALIFIKACJA ELE2 - TEST WIEDZY NR 2

PYTANIE NR 40.
Rozważ obwód zasilany prądem o częstotliwości 50Hz. Jakie jest przesunięcie fazowe między napięciem a prądem dla czysto indukcyjnego obciążenia?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dla obciążenia czysto indukcyjnego (idealnej cewki) prąd opóźnia się względem napięcia o 90°, ponieważ napięcie jest proporcjonalne do pochodnej prądu. W rezystorze byłoby 0°, a 180° dotyczy sytuacji przeciwfazowej, nie idealnej indukcyjności.

Pełne wyjaśnienie:

W obwodach prądu przemiennego sinusoidalnego kluczowe jest, czy element jest rezystancyjny, indukcyjny czy pojemnościowy. Dla obciążenia czysto indukcyjnego (idealnej indukcyjności, bez składowej rezystancyjnej) zachodzi relacja:

u(t) = L · di(t)/dt.

Oznacza to, że gdy prąd jest sinusoidalny, to napięcie jest przesunięte w fazie o ćwierć okresu względem prądu. W ujęciu fazorowym przyjmuje się, że napięcie wyprzedza prąd o 90° (równoważnie: prąd opóźnia się względem napięcia o 90°). To właśnie odpowiada przesunięciu fazowemu 90 stopni.

Dlaczego pozostałe wartości nie pasują?

  • 0 stopni jest typowe dla obciążenia czysto rezystancyjnego, gdzie napięcie i prąd mają zgodne fazy (brak przesunięcia).
  • 45 stopni może pojawić się w obwodach mieszanych (np. R-L lub R-C) przy określonym stosunku reaktancji do rezystancji, ale nie dla elementu idealnego "czysto indukcyjnego".
  • 180 stopni oznacza przeciwfazę (odwrócenie znaku przebiegu), co nie opisuje typowej relacji napięcie–prąd w idealnej indukcyjności w stanie ustalonym.

Warto też zauważyć, że podana częstotliwość 50 Hz (standard sieci energetycznej) nie zmienia faktu, że w idealnym elemencie indukcyjnym kąt przesunięcia wynosi 90°. Częstotliwość wpływa natomiast na wartość reaktancji indukcyjnej i amplitud prądu/napięcia, ale nie na sam kąt dla elementu czystego.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To idealny przypadek, w którym odbiornik zachowuje się jak sama indukcyjność (cewka), bez istotnej rezystancji i pojemności. W takim modelu energia jest okresowo magazynowana w polu magnetycznym i oddawana do źródła, a przesunięcie fazowe między napięciem i prądem ma stałą wartość.
Dla idealnej indukcyjności przesunięcie fazowe wynosi 90°. W praktyce mówi się, że napięcie wyprzedza prąd o 90° (albo równoważnie: prąd opóźnia się względem napięcia o 90°). To jedna z podstawowych reguł dla elementów R, L i C.
Wynika to z relacji u(t)=L·di/dt: napięcie jest proporcjonalne do szybkości zmian prądu. Gdy prąd rośnie najszybciej, napięcie ma maksimum, a gdy prąd osiąga maksimum, jego zmiana chwilowo jest mała, więc napięcie przechodzi przez zero.
W idealnej cewce kąt przesunięcia pozostaje 90° niezależnie od częstotliwości. Częstotliwość wpływa natomiast na reaktancję indukcyjną ("opór" dla AC) i przez to na wartości prądu oraz mocy biernej w rzeczywistych układach.
0° oznacza, że napięcie i prąd mają zgodne fazy (typowo obciążenie rezystancyjne). 90° oznacza przesunięcie o ćwierć okresu (typowo obciążenie czysto indukcyjne lub czysto pojemnościowe). To przekłada się na inny udział mocy czynnej i biernej w obwodzie.
Obciążenia indukcyjne pojawiają się m.in. w cewkach przekaźników, stycznikach, elektrozaworach i transformatorach. W technice instalacji (także towarzyszących instalacjom gazowym) takie elementy są częste w układach sterowania i automatyki, dlatego warto rozumieć ich wpływ na prąd.
180° oznacza przeciwfazę, czyli przebiegi są "odwrócone" względem siebie (gdy jedno rośnie, drugie maleje). W idealnej indukcyjności relacja wynika z pochodnej, co daje przesunięcie o 90°, a nie o pół okresu. Przeciwfaza nie opisuje typowego modelu L w stanie ustalonym.
Nie zawsze. Rzeczywista cewka ma rezystancję uzwojenia oraz straty, więc zachowuje się jak układ mieszany R-L. Wtedy przesunięcie fazowe jest mniejsze niż 90° i zależy od stosunku reaktancji do rezystancji. "Czysto indukcyjne" to model idealny.
Pomaga prosta reguła pamięciowa: dla rezystora "razem" (0°), dla cewki prąd "spóźnia się" (napięcie wyprzedza), a dla kondensatora prąd "wyprzedza" napięcie. W pytaniach o "czysto" L lub "czysto" C typowe wartości to odpowiednio 90°.
To informacja o tym, jak w czasie względem siebie zmieniają się napięcie i prąd. Ma znaczenie przy obliczaniu mocy w AC (czynnej i biernej) oraz przy doborze elementów i zabezpieczeń. Duże przesunięcie (jak dla L) oznacza większy udział mocy biernej.
info

Około 58% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Według specjalistów z branży: "Dla obciążenia czysto indukcyjnego (idealnej cewki) prąd opóźnia się względem napięcia o 90°, ponieważ napięcie jest proporcjonalne do pochodnej prądu."

Źródła:

  • Wikipedia (PL) – "Cewka (elektryczność)" (zależność u(t)=L·di/dt i opis przesunięcia fazowego) https://pl.wikipedia.org/wiki/Cewka_(elektryczno%C5%9B%C4%87) - dostęp 2026-03-01
  • Wikipedia (PL) – "Reaktancja" (reaktancja indukcyjna i zachowanie L w AC) https://pl.wikipedia.org/wiki/Reaktancja - dostęp 2026-03-01
  • Khan Academy – "Inductors and AC circuits" (wyjaśnienie fazy w obwodzie z indukcyjnością) https://www.khanacademy.org/science/electrical-engineering/ee-circuit-analysis-topic/ee-ac-analysis/a/ee-inductors-and-ac - dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • Podręcznik podstaw elektrotechniki: prąd przemienny i elementy RLC (rozdział o fazorach)
  • Materiały dydaktyczne o mocy czynnej, biernej i współczynniku mocy w obwodach AC
  • Kurs/lekcja online o zależnościach fazowych w R, L i C (z wykresami przebiegów)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026

Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego