W geologii litosfera to zewnętrzna, sztywna powłoka Ziemi obejmująca skorupę ziemską oraz najwyższą część płaszcza. To właśnie w litosferze występują skały i złoża, w których koncentrują się surowce mineralne (kopaliny) eksploatowane w górnictwie podziemnym. Z punktu widzenia praktyki górniczej: wyrobiska podziemne prowadzi się w skałach budujących litosferę, a złoża są elementem tej strefy.
Dlatego ocena zdania "Wszystkie minerały wydobywane w górnictwie podziemnym pochodzą z litosfery" jest prawdziwa w sensie miejsca występowania i pozyskania surowca: wydobycie następuje ze złóż zlokalizowanych w litosferze.
- Odpowiedź "Fałsz" wynika zwykle z błędnego przekonania, że skoro część minerałów powstaje w procesach magmowych lub metamorficznych, to musi "pochodzić" z głębszych geosfer. Proces powstawania nie jest tym samym co obecne miejsce występowania złoża, z którego prowadzi się eksploatację.
- Stwierdzenie "Prawda, ale tylko dla minerałów metalicznych" wprowadza nieuzasadnione ograniczenie. Złoża surowców metalicznych i niemetalicznych (np. soli, siarki, węgla) również są związane z litosferą jako strefą występowania skał i złóż.
- Odpowiedź "Fałsz, niektóre minerały pochodzą z astenosfery" miesza pojęcia: astenosfera to głębsza, bardziej plastyczna część płaszcza, a nie typowa strefa bezpośredniego występowania złóż eksploatowanych pod ziemią. W zadaniach egzaminacyjnych kluczowe jest rozróżnienie geosfer i zrozumienie, gdzie znajdują się złoża.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy pojawia się para litosfera–astenosfera, warto przypomnieć sobie, że litosfera to część "twarda" i zewnętrzna (skały, złoża), a astenosfera jest poniżej i ma inne właściwości mechaniczne.
