W tokarkach CNC ruchy robocze dzieli się m.in. na ruch główny (obrotowy przedmiotu lub narzędzia) oraz ruch posuwowy, czyli kontrolowany przesuw wzdłuż osi obrabiarki. W osi posuwu kluczowe są: dokładność pozycjonowania, powtarzalność, sztywność oraz możliwie mały luz.
Dlatego typowym rozwiązaniem mechanicznym, które umożliwia ruch posuwowy, jest przekładnia śrubowa toczna. W praktyce oznacza to zestaw: silnik (serwo/krokowy) + sprzęgło + śruba toczna + nakrętka toczna + łożyskowanie śruby. Obrót śruby (lub nakrętki) jest zamieniany na ruch liniowy wózka/suportu. Toczne elementy (kulki lub wałeczki) zmniejszają tarcie i zużycie, a także ułatwiają uzyskanie wysokiej sprawności i precyzji.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne w kontekście standardowych osi CNC?
- "Jarzmowe" – mechanizmy jarzmowe (np. jarzmo szkockie) również potrafią zamieniać ruch obrotowy na posuwisty, ale są to rozwiązania charakterystyczne dla prostszych układów kinematycznych. W CNC zwykle nie spełniają wymagań dotyczących sterowalności i precyzji w całym zakresie pracy.
- "Korbowe" – mechanizmy korbowe dają ruch posuwisto-zwrotny o przebiegu wynikającym z geometrii układu, a nie swobodnie programowany, liniowy posuw osi. W obrabiarkach CNC posuw jest realizowany jako sterowany ruch osi, a nie jako cykliczny ruch wynikający z korby.
- "Cierne pośrednie" – przekładnie cierne przenoszą moment przez tarcie, co sprzyja poślizgowi i pogorszeniu powtarzalności. W osiach CNC, gdzie liczy się dokładne odwzorowanie poleceń sterowania, taki sposób przeniesienia napędu nie jest typowym rozwiązaniem realizacji posuwu.
Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w pytaniu pojawia się posuw osi w CNC, najczęściej chodzi o układ śruba toczna–nakrętka (lub w niektórych konstrukcjach napęd liniowy), bo to rozwiązanie dobrze łączy precyzję, sprawność i trwałość.
