KWALIFIKACJA ELE2 - CZERWIEC 2014 (test 2)

PYTANIE NR 12.
Rysunek przedstawia schemat układu zasilania silnika obcowzbudnego prądu stałego. Układ ten umożliwia
Ilustracja przedstawia schemat układu zasilania silnika obcowzbudnego prądu stałego, który umożliwia pracę nawrotną silnika.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Silnik obcowzbudny DC zmienia kierunek obrotów przez odwrócenie kierunku prądu w obwodzie twornika albo uzwojenia wzbudzenia.
Układ nawrotny realizuje to zwykle stycznikami/przełączaniem biegunowości. Rozruch gwiazda-trójkąt dotyczy silników AC, a "liczba zwoi" nie jest typową metodą regulacji prędkości w takim napędzie.

Pełne wyjaśnienie:

W silniku obcowzbudnym prądu stałego kierunek momentu (a więc i kierunek obrotów) zależy od wzajemnego zwrotu strumienia wzbudzenia i prądu twornika. W praktyce nawrotną pracę uzyskuje się przez odwrócenie biegunowości jednego z tych obwodów: najczęściej toru twornika (łatwiejsze przełączanie większego prądu przez styczniki w typowych układach), rzadziej wzbudzenia.

Dlatego odpowiedź "pracę nawrotną silnika." jest zgodna z ideą układów przełączających połączenia tak, aby zmienić znak prądu w wybranym obwodzie i uzyskać przeciwne obroty przy zachowaniu tej samej konstrukcji silnika.

Pozostałe propozycje dotyczą innych zjawisk lub innych typów maszyn:

  • "rozruch gwiazda-trójkąt." to klasyczna metoda rozruchu silników trójfazowych AC. Silnik prądu stałego nie ma połączeń gwiazda/trójkąt uzwojeń stojana w tym sensie, więc ta odpowiedź nie pasuje do układu zasilania silnika DC.
  • "rozruch przez zmianę rezystancji." odnosi się do stosowania rezystora rozruchowego w obwodzie twornika (ograniczenie prądu rozruchowego). To może występować w napędach DC, ale nie jest tym samym co typowa funkcja układu nawrotu; sam nawrot polega na zmianie zwrotu, a nie na stopniowaniu rezystancji.
  • "regulację prędkości przez zmianę liczby zwoi." nie jest typową metodą regulacji prędkości w silniku obcowzbudnym DC. W praktyce reguluje się prędkość m.in. przez zmianę napięcia twornika lub przez osłabienie wzbudzenia, a nie przez przełączanie liczby zwoi uzwojenia.

Na egzaminie warto zapamiętać: nawrot = odwrócenie biegunowości w tworniku lub wzbudzeniu; rozruch = ograniczenie prądu na starcie; regulacja prędkości = zmiana napięcia/strumienia w sposób ciągły lub stopniowy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To silnik DC, w którym uzwojenie wzbudzenia jest zasilane z oddzielnego źródła niż obwód twornika. Dzięki temu strumień wzbudzenia można utrzymywać lub zmieniać niezależnie od prądu twornika, co ułatwia sterowanie momentem i prędkością.
Zmianę kierunku obrotów uzyskuje się przez odwrócenie zwrotu prądu w jednym z obwodów: twornika albo wzbudzenia. W praktyce realizuje się to układem nawrotnym (np. przełączaniem biegunowości stycznikami), zachowując drugi obwód bez zmian.
Jeśli odwrócisz jednocześnie zwrot prądu w tworniku i w wzbudzeniu, to wzajemny zwrot tych wielkości pozostaje taki sam, więc kierunek momentu zwykle się nie zmieni. Do nawrotu wystarczy odwrócić tylko jeden z obwodów.
Nie. Gwiazda-trójkąt to metoda rozruchu dla silników trójfazowych prądu przemiennego, gdzie zmienia się sposób połączenia uzwojeń stojana. Silnik prądu stałego ma inną konstrukcję i inne metody rozruchu oraz sterowania.
Rezystor rozruchowy ogranicza prąd rozruchowy, który na początku jest bardzo duży (mała SEM przeciwna). Dzięki temu chroni uzwojenia i elementy łączeniowe. To jednak dotyczy startu, a nie samej zmiany kierunku obrotów.
Najczęściej reguluje się prędkość przez zmianę napięcia twornika (sterowanie prostownikiem/układem energoelektronicznym) oraz przez zmianę prądu wzbudzenia (osłabienie wzbudzenia dla wyższych prędkości). Zmiana liczby zwoi nie jest typową metodą eksploatacyjną.
Wskazówką jest obecność przełączania, które zmienia biegunowość zasilania twornika lub wzbudzenia (np. układ dwóch styczników z odpowiednim skrzyżowaniem przewodów i blokadą). Taki schemat nie dotyczy "gwiazda-trójkąt", tylko zmiany zwrotu prądu.
Kluczowa jest blokada przed jednoczesnym załączeniem obu kierunków (blokada mechaniczna/elektryczna styczników), aby nie spowodować zwarcia lub uszkodzenia. Ważne są też zabezpieczenia nadprądowe oraz poprawna kolejność przełączania podczas zmiany kierunku.
Stosuje się ją wszędzie tam, gdzie mechanizm musi pracować w dwóch kierunkach, np. w napędach przesuwu, nawijaniu i odwijaniu, wózkach transportowych czy pozycjonerach. Silnik DC łatwo odwraca kierunek przez przełączenie zwrotu prądu w jednym z obwodów.
Najczęstszy błąd to przenoszenie skojarzeń z silników AC (np. wybór "gwiazda-trójkąt" zawsze, gdy jest schemat rozruchu). Drugi błąd to mylenie nawrotu z regulacją prędkości lub z rozruchem rezystancyjnym bez analizy, co faktycznie przełączają elementy schematu.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 52% zdających egzamin. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że silnik obcowzbudny DC zmienia kierunek obrotów przez odwrócenie kierunku prądu w obwodzie twornika albo uzwojenia wzbudzenia.Układ nawrotny realizuje to zwykle stycznikami/przełączaniem biegunowości.

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z przedmiotu: maszyny elektryczne (silniki prądu stałego)
  • Ćwiczenia z czytania schematów elektrycznych układów stycznikowych (nawrot, blokady)
  • Instrukcje serwisowe i schematy ideowe napędów DC stosowanych w przemyśle (bez danych zastrzeżonych)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego