KWALIFIKACJA ELE2 - STYCZEŃ 2020

PYTANIE NR 17.
Rysunek przedstawia symbol graficzny przekaźnika
Ilustracja przedstawia symbol graficzny przekaźnika elektrycznego, który działa ze zwłoką czasową przy wzbudzeniu.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przekaźnik czasowy ze zwłoką przy wzbudzeniu powoduje, że po podaniu napięcia na cewkę (wzbudzeniu) jego styki przełączają się dopiero po upływie nastawionego czasu. Zwłoka przy odwzbudzeniu oznaczałaby opóźnienie dopiero przy zaniku zasilania cewki, a przekaźnik termiczny działa na innej zasadzie.

Pełne wyjaśnienie:

Symbol przekaźnika na schemacie ma za zadanie przekazać nie tylko fakt, że jest to element wykonawczy (przekaźnik), ale również sposób jego działania w czasie. W praktyce automatyki (także w instalacjach technicznych związanych z gazownictwem, gdzie występują układy sterowania i blokad) bardzo ważne jest rozróżnienie, czy opóźnienie dotyczy momentu załączenia, czy wyłączenia.

Odpowiedź "działającego ze zwłoką czasową przy wzbudzeniu." oznacza przekaźnik czasowy typu on-delay: po pojawieniu się sygnału sterującego i wzbudzeniu cewki przekaźnika, jego styki nie zmieniają stanu natychmiast, tylko dopiero po upływie nastawionej zwłoki. Taki element stosuje się m.in. do sekwencji startu urządzeń, eliminacji krótkotrwałych zakłóceń oraz realizacji opóźnionych blokad.

Odpowiedź "działającego ze zwłoką czasową przy odwzbudzeniu." opisuje inną funkcję: opóźnienie występuje dopiero przy zaniku sygnału sterującego (wyłączeniu, odwzbudzeniu), czyli styki pozostają jeszcze przez pewien czas w stanie poprzednim. To typ off-delay i nie jest tym samym, co zwłoka przy wzbudzeniu.

Odpowiedź "ogólnego w stanie wzbudzenia." jest zbyt ogólna i nie wskazuje funkcji czasowej. Sam "stan wzbudzenia" mówi o zasileniu cewki, ale nie rozstrzyga, czy jest to przekaźnik czasowy ani jaka jest charakterystyka zwłoki.

Odpowiedź "termicznego w stanie czuwania." dotyczy przekaźnika termicznego (zabezpieczenia przeciążeniowego), którego zasada działania opiera się na zjawiskach cieplnych, a nie na nastawianej funkcji czasu załączania/wyłączania cewki przekaźnika sterującego. "Stan czuwania" również nie jest typowym określeniem rozstrzygającym funkcję symbolu czasowego.

Wskazówka egzaminacyjna: przy symbolach przekaźników czasowych zawsze sprawdzaj, czy opóźnienie dotyczy pojawienia się sygnału (wzbudzenie), czy jego zaniku (odwzbudzenie). To najczęstsze źródło pomyłek.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To przekaźnik, w którym po podaniu napięcia na cewkę (wzbudzeniu) styki przełączają się dopiero po upływie nastawionego czasu. Używa się go do opóźnionego załączania obwodów sterowania, aby wymusić sekwencję pracy lub odfiltrować krótkie impulsy.
Zwłoka przy wzbudzeniu oznacza opóźnienie po włączeniu cewki (opóźnione załączenie styków). Zwłoka przy odwzbudzeniu oznacza opóźnienie po wyłączeniu cewki (styki trzymają stan jeszcze przez pewien czas). To dwie różne funkcje czasowe.
Ponieważ wpływa to bezpośrednio na logikę działania układu: kiedy pojawi się sygnał na wyjściu, kiedy zniknie i czy układ spełni wymagania bezpieczeństwa oraz sekwencji pracy. W automatyce instalacji technicznych zła interpretacja typu zwłoki może powodować błędy rozruchu lub blokad.
W symbolu przekaźnika pojawia się dodatkowe oznaczenie informujące o czasie/opóźnieniu działania. Dokładny zapis zależy od przyjętej normy symboli, ale zawsze chodzi o wskazanie, że styki nie przełączają się natychmiast. Na egzaminie trzeba powiązać to z pojęciem zwłoki.
Nie. Przekaźnik czasowy realizuje funkcję opóźnienia na podstawie nastawy czasu. Przekaźnik termiczny jest zwykle zabezpieczeniem przeciążeniowym i reaguje na nagrzewanie (np. bimetal), więc jego zadziałanie zależy od prądu i temperatury, a nie od typowej nastawy zwłoki.
W układach sterowania i automatyki, np. do opóźnionego startu wentylacji, opóźnienia załączenia sygnalizacji, podtrzymania pracy po zaniku sygnału, sekwencji rozruchu urządzeń pomocniczych. W praktyce ważne jest, czy opóźnienie dotyczy załączenia czy wyłączenia.
Najczęściej myli się moment działania: wybiera się odpowiedź ze słowem "zwłoka", ale bez sprawdzenia, czy chodzi o wzbudzenie (po podaniu napięcia) czy odwzbudzenie (po zaniku napięcia). Drugi błąd to mylenie przekaźników czasowych z termicznymi.
Nie zawsze. "Stan wzbudzenia" mówi tylko, że cewka jest zasilona, ale nie opisuje funkcji czasowej ani charakterystyki działania styków. W pytaniach o symbole zwykle trzeba wskazać rodzaj funkcji (np. zwłoka przy wzbudzeniu/odwzbudzeniu), a nie sam fakt wzbudzenia.
Stosuje się ją, gdy po zaniku sygnału sterującego układ ma jeszcze działać przez krótki czas, np. dla podtrzymania pracy urządzenia, wygaszenia sygnalizacji, "dobiegu" wentylacji lub utrzymania styku w stanie załączonym. To inne zastosowanie niż opóźnione załączenie.
Warto przećwiczyć: (1) słownictwo: wzbudzenie/odwzbudzenie, zwłoka, podtrzymanie; (2) rozpoznawanie typów przekaźników na schematach; (3) kojarzenie funkcji z praktyką sterowania. Pomaga praca z kartami symboli i krótkimi testami.
info

Około 47% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Przekaźnik czasowy ze zwłoką przy wzbudzeniu powoduje, że po podaniu napięcia na cewkę (wzbudzeniu) jego styki przełączają się dopiero po upływie nastawionego czasu."

Źródła:

  • IEC 60617 (database) – Graphical symbols for diagrams (hasła dotyczące przekaźników i funkcji czasowych), https://www.iec.ch/standards/iec-60617 - accessed 2026-02-27
  • Electropedia (IEC 60050) – terminy: relay / time-delay relay (definicje pojęć), https://www.electropedia.org/ - accessed 2026-02-27

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z elektrotechniki i automatyki: symbole i czytanie schematów
  • Katalogi producentów przekaźników czasowych (opisy funkcji: on-delay/off-delay)
  • Bazy symboli graficznych stosowanych na schematach (np. IEC 60617)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego