KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2008

PYTANIE NR 10.
Rysunek przedstawia zawór
Ilustracja przedstawia przekrój zaworu dławiącego, który jest elementem stosowanym w systemach mechatronicznych.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zawór dławiący (iglicowy) rozpoznaje się po stożkowej iglicy współpracującej z gniazdem oraz pokrętle na gwintowanym trzpieniu. Obrót pokrętła zmienia szczelinę przepływową, co daje płynną regulację natężenia przepływu. Zawór zwrotny nie ma ręcznej nastawy, odcinający nie jest przeznaczony do regulacji, a szybki spust ma inną budowę i funkcję.

Pełne wyjaśnienie:

Na rysunku widoczny jest element z pokrętłem nastawczym oraz gwintowanym trzpieniem, którego dolny koniec tworzy stożkową iglicę wchodzącą w gniazdo. Taka para iglica–gniazdo tworzy regulowaną szczelinę przepływową pomiędzy kanałem dopływu i odpływu.

To jest typowa konstrukcja zaworu iglicowego, czyli odmiany zaworu dławiącego (regulacyjnego). Funkcją dławika jest płynna regulacja strumienia objętości przez zmianę pola przekroju przepływu. Obracając pokrętło, wkręca się lub wykręca trzpień, a więc zmienia się stopień przymknięcia i opór przepływu.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują do tej konstrukcji?

  • "zwrotny" – zawór zwrotny działa samoczynnie i zapewnia przepływ tylko w jednym kierunku. Typowo ma kulkę/płytkę i często sprężynę; nie ma pokrętła do ręcznej regulacji szczeliny.
  • "odcinający" – zawór odcinający służy głównie do otwarcia lub zamknięcia przepływu. Może mieć grzybek, kulę lub inną geometrię, ale nie jest projektowany do precyzyjnej regulacji jak iglica w gnieździe.
  • "szybkiego spustu" – zawór szybkiego spustu w pneumatyce zwykle ma inną liczbę króćców (często trzy) i działa automatycznie, aby szybko odpowietrzyć komorę siłownika; nie bazuje na ręcznym pokrętle i iglicy do płynnej nastawy.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy na przekroju widzisz stożek/iglicę oraz ręczną nastawę (pokrętło) regulującą przewężenie, najczęściej chodzi o dławik/zawór dławiący (często iglicowy).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zawór dławiący to element służący do regulacji natężenia przepływu czynnika przez celowe zwężanie przekroju. Zmiana przekroju powoduje zmianę oporów przepływu, a w praktyce pozwala np. ustawić prędkość ruchu siłownika. Może występować jako dławik lub zawór iglicowy.
Zawór iglicowy ma stożkową iglicę na trzpieniu, która wchodzi w gniazdo i tworzy regulowaną szczelinę. Obrót pokrętła zmienia położenie iglicy, więc zmienia się pole przepływu. Ponieważ jego podstawowym zadaniem jest płynna regulacja, zalicza się go do zaworów dławiących.
Szukaj cech: pokrętło (ręczna nastawa), gwintowany trzpień oraz stożkowa końcówka współpracująca z gniazdem. Na rysunkach często widać też uszczelnienia (oringi) wokół trzpienia oraz kanały dopływu i odpływu oznaczone strzałkami.
Zawór zwrotny ma zapewnić przepływ tylko w jednym kierunku i działa samoczynnie (np. kulka/płytka ze sprężyną). Nie służy do regulacji i zwykle nie ma pokrętła ani gwintowanego trzpienia. Zawór dławiący natomiast jest przeznaczony do sterowania strumieniem przez zmianę przekroju.
Najczęściej stosuje się go do ustawiania prędkości siłowników (pneumatycznych i hydraulicznych), łagodzenia ruchu, ograniczania przepływu w gałęzi układu podczas uruchamiania oraz do nastaw serwisowych. Ułatwia uzyskanie stabilnej pracy, gdy wymagane są powtarzalne parametry ruchu.
W wielu konstrukcjach iglica może zostać wkręcona tak, że przepływ praktycznie zaniknie, ale przeznaczeniem takiego zaworu jest przede wszystkim precyzyjna regulacja, a nie typowe odcinanie. Do funkcji odcinania dobiera się zwykle zawory o konstrukcji zoptymalizowanej do pracy w stanach "otwarty/zamknięty".
W zaworze iglicowym widać stożkową iglicę i gniazdo tworzące regulowaną szczelinę. Zawór odcinający częściej ma element zamykający typu kula/grzybek/talerz i nie jest pokazany jako "precyzyjne przewężenie". Kluczowa wskazówka to obecność mechanizmu nastawczego do płynnej regulacji, a nie tylko zamknięcia.
Zawór szybkiego spustu stosuje się, gdy trzeba szybko odpowietrzyć komorę siłownika, aby przyspieszyć jego ruch. Taki zawór działa automatycznie i zwykle ma inną budowę (często trzy przyłącza). Nie służy do ręcznej regulacji jak dławik iglicowy, tylko do skrócenia drogi ujścia powietrza.
Najczęstsze są: (1) mylenie "regulacji" z "odcięciem" i wybór zaworu odcinającego, (2) utożsamienie strzałek kierunku przepływu z zaworem zwrotnym, mimo że na rysunku jest ręczna nastawa, (3) ignorowanie detalu iglicy i gniazda, które jest kluczowe dla dławienia.
Ćwicz rozpoznawanie "sygnałów" konstrukcyjnych: pokrętło i gwint (nastawa), iglica i gniazdo (regulacja), kulka/sprężyna (zwrotny), trzy porty i kanał odpowietrzenia (szybki spust). Pomaga porównywanie kilku przekrojów obok siebie oraz nazywanie funkcji elementu zanim wybierzesz typ zaworu.
info

Statystycznie 54% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że zawór dławiący (iglicowy) rozpoznaje się po stożkowej iglicy współpracującej z gniazdem oraz pokrętle na gwintowanym trzpieniu.

Źródła:

  • Wikipedia: Needle valve, https://en.wikipedia.org/wiki/Needle_valve (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia (PL): Zawór iglicowy, https://pl.wikipedia.org/wiki/Zaw%C3%B3r_iglicowy (dostęp: 2026-02-28)
  • Parker Hannifin, Needle Valves (dział produktowy/katalog informacyjny), https://ph.parker.com/us/en/needle-valves (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty do hydrauliki i pneumatyki siłowej (dział: armatura i zawory regulacyjne)
  • Katalogi producentów armatury (opisy i przekroje zaworów iglicowych oraz dławików)
  • Materiały dydaktyczne z czytania rysunku technicznego maszynowego (przekroje, elementy uszczelnień)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego