Metoda odchyleń przeciętnych służy do proporcjonalnego rozliczenia odchyleń od cen ewidencyjnych na rozchód i na zapas końcowy. Kluczowe jest, aby liczyć odchylenia "średnio" dla całej puli wyrobów dostępnych do rozchodu w danym okresie.
Krok 1: ustalenie puli odchyleń do rozliczenia
Do rozliczenia przyjmujemy odchylenia dotyczące stanu początkowego oraz odchylenia powstałe w bieżącym okresie:
600 zł + 200 zł = 800 zł.
Krok 2: ustalenie wartości wyrobów w cenach ewidencyjnych, których dotyczą odchylenia
Odchylenia odnoszą się do wyrobów gotowych dostępnych do rozchodu, czyli do stanu początkowego w cenach ewidencyjnych oraz do przyjęć z produkcji w cenach ewidencyjnych:
5 000 zł + 3 000 zł = 8 000 zł.
Krok 3: obliczenie wskaźnika odchyleń przeciętnych
Wskaźnik pokazuje, jaka część wartości w cenach ewidencyjnych przypada na odchylenia:
800 / 8 000 = 0,10, czyli 10%.
Krok 4: przypisanie odchyleń do rozchodu
Wydano sprzedane wyroby o wartości 2 200 zł (w cenach ewidencyjnych), więc odchylenia przypadające na ten rozchód wynoszą:
2 200 × 10% = 220 zł.
Dlaczego pozostałe wartości są błędne?
- 264 zł zwykle wynika z zastosowania niewłaściwego wskaźnika (np. z błędnym mianownikiem lub inną bazą niż 8 000 zł) albo z omyłki rachunkowej przy procentach.
- 280 zł często pojawia się, gdy ktoś liczy odchylenia od rozchodu przy założeniu wskaźnika 12,727% (np. po błędnym zsumowaniu danych) lub myli podstawę, biorąc inną wartość rozchodu.
- 880 zł może wynikać z mechanicznego dodania/nieprawidłowego rozliczenia odchyleń (np. potraktowania ich jako kwoty "do dopisania" bez proporcjonalnego podziału), co nie odpowiada metodzie przeciętnej.
Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdź, czy wskaźnik liczysz od "początek + przyjęcia", a nie tylko od przyjęć z okresu. To najczęstsze miejsce błędu w tego typu zadaniach.
