KWALIFIKACJA ELE2 - PAŹDZIERNIK 2016

PYTANIE NR 9.
Silnik indukcyjny jednofazowy niewymagający współpracy z wyłącznikiem wyłączającym po rozruchu uzwojenie pomocnicze lub urządzenie rozruchowe to silnik jednofazowy
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Silnik jednofazowy ze zwojem zwartym wytwarza pole wirujące rozruchowe dzięki prądom indukowanym w zwoju zwartym, więc nie ma osobnego uzwojenia pomocniczego ani kondensatora, które trzeba odłączać po starcie. W odmianach kondensatorowych i z fazą rezystancyjną element rozruchowy jest typowo przełączany/odłączany.

Pełne wyjaśnienie:

W silniku indukcyjnym jednofazowym moment rozruchowy trzeba wytworzyć tak, aby w stojanie powstało pole możliwie zbliżone do wirującego. W wielu konstrukcjach uzyskuje się to przez uzwojenie pomocnicze (lub inny element rozruchowy), które działa inaczej w chwili rozruchu niż w stanie ustalonym.

Odpowiedź "ze zwojem zwartym" jest poprawna, ponieważ w silniku ze zwojem zwartym (tzw. bieguny cieniowane) nie stosuje się klasycznego układu: uzwojenie główne + uzwojenie pomocnicze odłączane po rozruchu. Zamiast tego na części bieguna umieszcza się zwarty pierścień/zwojkę, w której indukuje się prąd opóźniający strumień w tej części bieguna. Powstaje przesunięcie fazowe strumieni, co daje efekt pola "wędrującego" i zapewnia samorozruch bez konieczności współpracy z wyłącznikiem odłączającym uzwojenie pomocnicze czy osobne urządzenie rozruchowe.

Pozostałe odpowiedzi odnoszą się do konstrukcji, w których występuje element rozruchowy wymagający przełączania:

  • "z kondensatorem rozruchowym" – kondensator rozruchowy jest przewidziany głównie do startu i w typowych rozwiązaniach powinien zostać odłączony po rozruchu (np. przez wyłącznik odśrodkowy lub przekaźnik), aby nie pracował w sposób ciągły.
  • "z rezystancyjną fazą pomocniczą" – rozruch realizuje się przez uzwojenie pomocnicze o innych parametrach (większa rezystancja), które w wielu wykonaniach jest odłączane po osiągnięciu prędkości bliskiej znamionowej, bo nie jest przeznaczone do pracy ciągłej.
  • "z kondensatorem rozruchowym i roboczym" – to odmiana, gdzie jeden element (kondensator pracy) może pozostać w obwodzie, ale kondensator rozruchowy jest zwykle dodatkowy i przełączany tylko na czas startu, więc nadal pojawia się potrzeba elementu przełączającego.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w pytaniu pojawia się warunek "nie wymaga wyłącznika odłączającego po rozruchu uzwojenie pomocnicze/urządzenie rozruchowe", to najpierw szukaj konstrukcji, która z definicji nie ma takiego odłączanego toru – w praktyce prowadzi to do silnika ze zwojem zwartym.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To jednofazowy silnik indukcyjny, w którym na części bieguna stojana znajduje się zwarty pierścień (zwój), powodujący opóźnienie strumienia w tej części bieguna. Dzięki temu powstaje efekt pola "przesuwającego się" i silnik może sam wystartować bez klasycznego uzwojenia pomocniczego odłączanego po rozruchu.
Bo nie ma typowego układu "uzwojenie główne + uzwojenie pomocnicze na start". Moment rozruchowy powstaje z przesunięcia fazowego strumieni wywołanego przez zwój zwarty. Skoro nie ma kondensatora rozruchowego ani uzwojenia rozruchowego do odłączenia, wyłącznik odśrodkowy nie jest wymagany.
W praktyce często widać więcej wyprowadzeń z silnika lub obecność elementów w obudowie/instalacji: kondensatora, przekaźnika rozruchowego, wyłącznika odśrodkowego. Silniki ze zwojem zwartym zwykle są prostsze, mają mniejszy moment rozruchowy i częściej spotyka się je w małych wentylatorach.
Gdy potrzebny jest większy moment rozruchowy niż w silniku ze zwojem zwartym, np. przy trudniejszym starcie obciążenia. Kondensator rozruchowy zwykle pracuje tylko w chwili rozruchu, a po osiągnięciu odpowiedniej prędkości jest odłączany elementem przełączającym, aby nie przegrzewać układu.
To rozwiązanie, w którym uzwojenie pomocnicze ma inne parametry (często większą rezystancję), co daje pewne przesunięcie fazowe prądu względem uzwojenia głównego i umożliwia rozruch. W wielu konstrukcjach to uzwojenie nie jest przeznaczone do pracy ciągłej, więc po starcie bywa odłączane.
Nie zawsze. Kondensator roboczy może pozostawać w obwodzie podczas pracy ciągłej, ale zależy to od konstrukcji. Jeśli dodatkowo występuje kondensator rozruchowy, to zwykle potrzebny jest element przełączający, aby dołączać go tylko na czas startu. Dlatego w pytaniach kluczowe jest, czy coś trzeba odłączać "po rozruchu".
Najczęściej spotyka się je w małych urządzeniach o lekkim rozruchu: wentylatorach, dmuchawach, niewielkich napędach pomocniczych. Ich zaletą jest prostota i niska cena, a ograniczeniem mniejszy moment rozruchowy oraz niższa sprawność w porównaniu z silnikami kondensatorowymi.
Bo "kondensator" kojarzy się z rozruchem silnika jednofazowego, więc łatwo wybrać go odruchowo. W zadaniu trzeba jednak zwrócić uwagę na warunek: czy element rozruchowy ma być odłączany po starcie. Rozwiązania kondensatorowe (zwłaszcza z kondensatorem rozruchowym) zwykle wymagają przełączania.
Najczęstsze to pominięcie słowa "niewymagający" oraz utożsamienie każdego rozruchu z kondensatorem. Uczniowie też mieszają kondensator rozruchowy z roboczym i nie rozróżniają, które elementy pracują tylko chwilowo. Pomaga analiza: "co w tym silniku trzeba odłączyć po starcie?".
Najlepiej zrobić tabelę porównawczą: co tworzy przesunięcie fazowe (zwój, rezystancja, kondensator), czy jest element odłączany po starcie, oraz typowe zastosowania. Do egzaminu pomagają też proste schematy połączeń i zapamiętanie, że zwój zwarty to konstrukcja najprostsza, bez przełączania rozruchu.
info

Statystycznie 49% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "W odmianach kondensatorowych i z fazą rezystancyjną element rozruchowy jest typowo przełączany/odłączany."

Źródła:

  • Wikipedia: "Shaded-pole motor" (opis zasady działania zwoju zwartego oraz brak wyłącznika rozruchowego) https://en.wikipedia.org/wiki/Shaded-pole_motor (dostęp: 2026-03-05)
  • Wikipedia: "Split-phase motor" (silnik z fazą pomocniczą i wyłącznikiem odśrodkowym) https://en.wikipedia.org/wiki/Split-phase_motor (dostęp: 2026-03-05)
  • Wikipedia: "Capacitor-start motor" (kondensator rozruchowy i odłączanie po rozruchu) https://en.wikipedia.org/wiki/Capacitor-start_motor (dostęp: 2026-03-05)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z działu "Maszyny elektryczne" (silniki indukcyjne jednofazowe)
  • Notatki/rysunki: porównanie rozruchu silnika z fazą rezystancyjną, kondensatorowego i ze zwojem zwartym
  • Instrukcje serwisowe urządzeń z silnikami jednofazowymi (identyfikacja, typowe objawy uszkodzeń kondensatora/wyłącznika)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego