KWALIFIKACJA MEC3 - WRZESIEŃ 2014

PYTANIE NR 35.
Sprzęgło cierne przedstawiono na rysunku oznaczonym literą
Ilustracja przedstawia cztery schematyczne rysunki techniczne różnych typów sprzęgieł ciernych, oznaczone literami A, B, C i
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Sprzęgło cierne rozpoznaje się po tym, że przenosi moment dzięki tarciu między elementami dociskanymi (zwykle tarczami z okładzinami oraz częścią dociskową). Na rysunkach należy szukać cech takich jak tarcza cierna/okładziny i mechanizm docisku, a nie np. sztywne połączenie bez poślizgu. W tym zestawie wskazuje to rysunek oznaczony literą C.

Pełne wyjaśnienie:

Sprzęgło cierne to takie sprzęgło, w którym przeniesienie momentu obrotowego odbywa się dzięki tarciu między dwiema (lub więcej) powierzchniami, które są do siebie dociskane. W praktyce bardzo często są to tarcze sprzęgłowe z okładzinami ciernymi oraz element dociskowy (np. tarcza dociskowa) współpracujący ze sprężynami lub innym układem wytwarzającym siłę docisku.

W zadaniu rozpoznanie polega na wychwyceniu na rysunku cech konstrukcyjnych typowych dla sprzęgła ciernego:

  • obecność tarcz lub powierzchni ciernych (często pokazanych jako dwie współpracujące powierzchnie),
  • elementy sugerujące okładziny cierne albo strefę tarcia,
  • układ docisku (sprężyny, dźwignie dociskowe, pierścień dociskowy) lub przynajmniej wyraźnie zaznaczona część dociskająca,
  • możliwość rozłączania (konstrukcja wskazuje na sprzęgło rozłączne, a nie stałe połączenie wałów).

Dlatego poprawna jest odpowiedź "C", ponieważ odpowiada rysunkowi przedstawiającemu sprzęgło działające na zasadzie tarcia (zestaw elementów ciernych i docisk). Pozostałe rysunki w takich zestawach zadań zwykle przedstawiają inne rodzaje sprzęgieł, np. sztywne połączenia, sprzęgła kłowe/zębate (gdzie moment przenoszą zazębione wypusty) albo sprzęgła elastyczne (gdzie kluczowa jest wkładka gumowa lub element sprężysty). W tych rozwiązaniach nie ma pary powierzchni ciernych dociskanych do siebie w celu regulowanego przenoszenia momentu, więc nie spełniają definicji sprzęgła ciernego.

Wskazówka egzaminacyjna: jeżeli na rysunku widzisz "pakiet tarcz" lub dwie powierzchnie, które wyglądają jak dociskane do siebie oraz element odpowiadający za docisk, to najczęściej jest to sprzęgło cierne. Jeśli natomiast widać kły, zęby lub jednoznacznie sztywne łączenie części bez strefy tarcia, to nie jest to sprzęgło cierne.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Sprzęgło cierne to sprzęgło, które przenosi moment obrotowy dzięki tarciu między dociskanymi powierzchniami. Służy do łączenia i rozłączania napędu oraz do łagodnego ruszania lub ochrony układu przed przeciążeniem przez kontrolowany poślizg.
Szukaj elementów wskazujących na powierzchnie cierne: tarczę z okładzinami, dwie dociskane tarcze lub pakiet tarcz. Często widać też część dociskową i sprężyny. Klucz: moment przenosi tarcie, a nie kły, zęby czy sztywne połączenie.
Poślizg pojawia się, gdy przenoszony moment jest większy niż maksymalny moment wynikający z tarcia i siły docisku. Może być chwilowy (np. podczas ruszania) albo niepożądany, gdy okładziny są zużyte, docisk jest zbyt mały lub powierzchnie są zabrudzone.
Najczęściej spotkasz tarczę/tarcze cierne, okładziny, tarczę dociskową, sprężyny lub inny układ docisku oraz elementy mocujące na wale. W sprzęgłach wielotarczowych dochodzi pakiet tarcz. Te części wspólnie tworzą strefę tarcia.
W sprzęgle ciernym moment przenosi tarcie i możliwy jest kontrolowany poślizg. W sprzęgle kłowym moment przenoszą zazębiające się kły; poślizg nie jest typowym trybem pracy, a załączanie zwykle wymaga zgrania prędkości, bo jest bardziej "twarde".
Tak. Gdy moment przekroczy wartość wynikającą z tarcia i docisku, sprzęgło może się ślizgać zamiast przenosić rosnące obciążenie. To ogranicza ryzyko uszkodzenia przekładni lub wału. W praktyce wymaga to jednak prawidłowej regulacji i sprawnych okładzin.
Typowe są: zużycie lub przypalenie okładzin, spadek siły docisku (np. sprężyny), zabrudzenie olejem/smarem powodujące poślizg, przegrzewanie i drgania. Objawy to m.in. ślizganie pod obciążeniem, zapach spalenizny i spadek przenoszonego momentu.
Stosuje się je tam, gdzie potrzebne jest płynne załączanie napędu lub możliwość rozłączenia podczas pracy, np. w napędach maszyn roboczych, urządzeniach z częstymi rozruchami czy układach wymagających tłumienia udarów. Wybór zależy od momentu i warunków pracy.
Częsty błąd to wybór "na oko" po obrysie bez analizy, co przenosi moment. Uczniowie mylą sprzęgło cierne ze sprzęgłem elastycznym (bo widzą sprężysty detal) albo ze sprzęgłem kłowym (bo widzą elementy przypominające zęby). Pomaga szukanie strefy tarcia.
Warto zrobić listę cech rozpoznawczych: tarcie i docisk (sprzęgło cierne), kły/zęby (kłowe/zębate), wkładka sprężysta (elastyczne), sztywne łączenie (stałe). Ćwicz na rysunkach poglądowych i porównuj, co jest elementem przenoszącym moment.
info

Statystycznie 40% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Sprzęgło cierne rozpoznaje się po tym, że przenosi moment dzięki tarciu między elementami dociskanymi (zwykle tarczami z okładzinami oraz częścią dociskową)."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Sprz%C4%99g%C5%82o_(mechanika) - dostęp 2026-02-27
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Sprz%C4%99g%C5%82o_cierne - dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Podręczniki/kompendia z działu "elementy maszyn – sprzęgła"
  • Katalogi producentów sprzęgieł z rysunkami poglądowymi i opisem budowy
  • Ćwiczenia z rozpoznawania elementów maszyn na rysunkach (atlas części maszyn)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego