W zadaniach z kalibracji szkła miarowego kluczowe jest rozróżnienie objętości nominalnej (zadeklarowanej na pipetcie) i objętości rzeczywistej wynikającej z pomiaru. Tu pipeta ma pojemność 25 cm3, czyli 25 ml, ale podano średnią masę wody wypływającej: 24,80 g.
Żeby przejść z masy na objętość, korzysta się ze związku: m = ρ · V, czyli V = m / ρ. Ponieważ gęstość wody zależy od temperatury, należy wziąć z tabeli wartość gęstości dla 25°C. Dopiero wtedy obliczona objętość odpowiada warunkom pomiaru i można ją uczciwie porównać z 25 ml.
Następnie wyznacza się poprawkę kalibracyjną jako różnicę między tym, co powinno być (25 ml), a tym, co faktycznie podaje pipeta (objętość obliczona z masy i gęstości). W praktyce oznacza to ustalenie, o ile ml pipeta "zaniża" lub "zawyża" wynik. W tym zadaniu prawidłowa wartość poprawki wynosi 0,10 ml, zgodnie z danymi tabelarycznymi, do których odwołuje się polecenie.
Dlaczego pozostałe wartości są nieprawidłowe?
- Odpowiedzi typu 0,16 ml lub 0,18 ml zwykle wynikają z odczytania niewłaściwej pozycji w tabeli (np. innej temperatury) albo z błędu zaokrągleń.
- Wartość 0,25 ml często jest efektem nieuprawnionego uproszczenia (np. mechanicznego liczenia różnicy bez poprawnego przeliczenia masy na objętość z użyciem gęstości) lub błędu jednostek.
Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdzaj, czy w zadaniu podano temperaturę i czy wymaga ona użycia tabeli gęstości. Pominięcie temperatury to jedna z najczęstszych przyczyn pomyłek w kalibracji metodą grawimetryczną.
