KWALIFIKACJA CHM5 - CZERWIEC 2016

PYTANIE NR 16.
Średnioroczne stężenie NO2 w powietrzu wynosi 205 ug/m3, wyrażone w ppm wynosi około
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przeliczenie µg/m³ na ppm zależy od masy molowej i warunków odniesienia.
Dla NO2 (M = 46 g/mol) przyjmuje się, że 1 ppm odpowiada ok. 2,05 µg/m³ (0°C). Zatem: 205 µg/m³ ÷ 2,05 µg/m³/ppm ≈ 100 ppm. Pozostałe wartości nie wynikają z tej konwersji.

Pełne wyjaśnienie:

W ochronie środowiska stężenia gazów w powietrzu często podaje się jako stężenie wagowe (np. µg/m³). Jednostka ppm opisuje natomiast ułamek objętościowy (części na milion). Aby porównać te zapisy, trzeba użyć zależności wynikającej z prawa gazu doskonałego i masy molowej zanieczyszczenia.

Dla gazów stosuje się praktyczny wzór (dla warunków odniesienia):
ppm = (µg/m³ × 24,45) / M, gdzie M to masa molowa w g/mol, a 24,45 to objętość molowa (zależna od temperatury).

Dla NO2 masa molowa wynosi 46 g/mol. W kontekście zadania przyjęto przelicznik, że 1 ppm NO2 ≈ 2,05 µg/m³ (odpowiada to innym warunkom odniesienia niż 20°C). Wtedy obliczenie jest proste:

205 µg/m³ ÷ 2,05 (µg/m³ na 1 ppm) = 100 ppm.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 10 – byłoby wynikiem zaniżonym o rząd wielkości; zwykle bierze się z pomylenia jednostek lub błędnego podstawienia stałej.
  • 0,1 – to skutek odwrócenia skali (np. potraktowania ppm jak "większej" jednostki bez kontroli jednostek), co prowadzi do absurdalnie małego wyniku.
  • 1 I ppm = 2,053[ug/m3] – to nie jest wartość w ppm, tylko informacja o przeliczniku; dodatkowo zapis jednostek jest niespójny (ug zamiast µg) i nie odpowiada formie oczekiwanej odpowiedzi liczbowej.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdzaj kierunek przeliczenia jednostkami. Jeśli masz relację "1 ppm = X µg/m³", to aby przejść z µg/m³ na ppm, najczęściej dzielisz przez X (a nie mnożysz).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Stosuje się zależność opartą o prawo gazu doskonałego i masę molową. W praktyce używa się wzoru: ppm = (µg/m³ × 24,45) / M, gdzie M to masa molowa w g/mol. Trzeba też wiedzieć, dla jakiej temperatury/ciśnienia przyjęto stałą.
Ppm jest jednostką objętościową, a objętość molowa gazu zmienia się z temperaturą. Dlatego ta sama masa w 1 m³ (µg/m³) odpowiada innej liczbie "cząstek w objętości", czyli innemu ppm, gdy zmienią się warunki odniesienia (T i p).
Ppm to "części na milion" i opisuje ułamek objętościowy (lub molowy) składnika w mieszaninie gazów. W praktyce oznacza, ile objętości (lub moli) zanieczyszczenia przypada na milion objętości (lub moli) powietrza w danych warunkach.
Dla NO2 przyjmuje się masę molową 46 g/mol. Jest potrzebna, bo łączy "ilość substancji" (mole, związane z ppm) z masą (związaną z µg/m³). Bez masy molowej nie da się przejść między zapisem wagowym a objętościowym.
W praktyce zakłada się ciśnienie odniesienia (np. 101,3 kPa) i wtedy można liczyć ppm według wzoru ze stałą objętości molowej. Jeśli ciśnienie jest inne, wynik się zmienia. Na egzaminie zwykle obowiązują warunki standardowe podane w zadaniu lub w przepisach.
To typowy efekt braku kontroli jednostek i rzędu wielkości: ktoś myli µg z mg, pomija przeliczenie "na milion", albo automatycznie przesuwa przecinek. Pomaga zapis działań z jednostkami i szybkie oszacowanie, czy wynik jest realistyczny.
Spójrz na przelicznik. Jeśli masz zapis 1 ppm = X µg/m³, to przejście z µg/m³ na ppm robisz przez dzielenie przez X. Mnożenie stosujesz w drugą stronę (ppm → µg/m³). Kontrola jednostek zwykle od razu ujawnia właściwy kierunek.
Najczęściej: (1) odwrócenie wzoru (mnożenie zamiast dzielenia), (2) użycie złej masy molowej, (3) założenie niewłaściwej temperatury odniesienia (0°C vs 20°C), (4) przepisanie µg jako ug i zgubienie przedrostków. Każda z tych pomyłek zmienia wynik znacząco.
Przy porównywaniu danych z różnych krajów/laboratoriów, w dokumentacji technologicznej, w analizie narażenia zawodowego oraz w interpretacji wyników czujników, które czasem podają ppm. Technik ochrony środowiska powinien umieć szybko przejść między ppm a µg/m³.
To bardzo wysoka wartość jak na średnioroczne stężenie i sygnalizuje poważne przekroczenie typowych poziomów tła. W praktyce należałoby sprawdzić poprawność danych (czas uśredniania, lokalizacja, kalibracja) oraz źródła emisji. Do egzaminu ważniejsze jest jednak poprawne przeliczenie jednostek.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 54% zdających egzamin. trudne

Eksperci podkreślają: "Przeliczenie µg/m³ na ppm zależy od masy molowej i warunków odniesienia.Dla NO2 (M = 46 g/mol) przyjmuje się, że 1 ppm odpowiada ok. 2,05 µg/m³ (0°C)."

Materiały:

  • Podręczniki z chemii środowiska (działy: zanieczyszczenia gazowe, jednostki stężeń, prawo gazu doskonałego)
  • Materiały GIOŚ/monitoringu powietrza omawiające jednostki stężeń i warunki odniesienia
  • Zestawy zadań rachunkowych: przeliczenia ppm–mg/m³–µg/m³ dla różnych gazów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego