KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2022

PYTANIE NR 7.
Stężenie kwasu borowego w leku sporządzonym według zamieszczonej recepty wynosi
Ilustracja przedstawia receptę farmaceutyczną, która jest częścią egzaminu zawodowego dla technika farmaceutycznego w ramach
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Stężenie procentowe oblicza się jako stosunek ilości kwasu borowego do ilości (masy lub objętości) całego leku końcowego, pomnożony przez 100%.
Po odczytaniu z recepty ilości H3BO3 i masy/objętości preparatu oraz wykonaniu przeliczeń jednostek otrzymuje się wynik 0,96%.

Pełne wyjaśnienie:

Stężenie kwasu borowego w leku recepturowym liczymy na podstawie danych z recepty: ile gramów (lub miligramów) kwasu borowego wchodzi do składu oraz jaka jest ilość końcowa sporządzonego leku (masa całkowita albo objętość całkowita – zależnie od postaci i zapisu w recepcie).

Krok 1: ustal typ stężenia. W praktyce recepturowej najczęściej spotkasz stężenie procentowe:

  • m/m – gdy porównujesz masę substancji do masy całego preparatu,
  • m/V – gdy porównujesz masę substancji do objętości całego preparatu.

Krok 2: ujednolić jednostki. Jeżeli w recepcie występują mg i g, przelicz wszystko do jednej jednostki (np. do g). To kluczowe, bo błąd rzędu wielkości (mg vs g) jest najczęstszą przyczyną złej odpowiedzi.

Krok 3: zastosuj wzór.

  • Dla m/m: stężenie [%] = (masa substancji / masa preparatu) × 100%
  • Dla m/V: stężenie [%] = (masa substancji / objętość preparatu) × 100%

Krok 4: interpretacja odpowiedzi. Po podstawieniu wartości z recepty i wykonaniu przeliczeń otrzymuje się 0,96%. Pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe, bo odpowiadałyby innym proporcjom (np. zbyt małej ilości substancji, pominięciu dopełnienia do masy/objętości końcowej albo błędnemu przeliczeniu mg↔g).

Wskazówka egzaminacyjna: zanim wybierzesz odpowiedź, sprawdź, czy Twój wynik jest realistyczny i czy na pewno liczysz stężenie tej samej wielkości (m/m lub m/V), którą sugeruje zapis recepty.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najpierw ustal, czy liczysz m/m (masa w masie) czy m/V (masa w objętości). Następnie ujednolić jednostki (np. wszystko w g i g albo w g i ml). Na końcu zastosuj wzór: (ilość substancji / ilość preparatu) × 100% i zaokrąglij zgodnie z poleceniem.
To informacja, że w 100 jednostkach ilości preparatu końcowego znajduje się 0,96 jednostki ilości substancji (zależnie od typu: 0,96 g w 100 g dla m/m lub 0,96 g w 100 ml dla m/V). W praktyce ważne jest, by stężenie odnosić do wielkości końcowej z recepty.
Bo 1 g = 1000 mg, więc pomylenie jednostek daje wynik 1000 razy za duży lub za mały. To najczęstszy błąd na egzaminie. Zawsze przelicz wszystkie składniki do jednej jednostki przed użyciem wzoru i dopiero potem licz procent.
Typowe pomyłki to: nieuwzględnienie ilości końcowej (np. "ad" do masy/objętości), liczenie m/m zamiast m/V, błędne przeliczenia mg↔g oraz zaokrąglanie zbyt wcześnie. Pomaga zapisanie danych w tabelce: substancja – ilość, preparat końcowy – masa/objętość.
Nie. Zależy od postaci i konwencji zapisu. Dla maści i proszków częściej spotyka się m/m, a dla roztworów wodnych często m/V. Kluczowe jest odczytanie z recepty, czy preparat jest dopełniany do masy (g) czy do objętości (ml), i do tego odnieść ilość substancji.
Zwykle wskazuje na to podanie ilości końcowej w ml lub zapis sugerujący dopełnienie rozpuszczalnikiem do objętości. Wtedy liczysz gramy substancji na 100 ml preparatu. Gdy ilość końcowa jest w gramach, częściej liczy się m/m (g substancji na 100 g preparatu).
Porównaj proporcje: jeśli substancji jest wyraźnie mniej niż 1 g na ok. 100 g/ml, wynik powinien być poniżej 1%. Jeśli ilość substancji jest kilka gramów na 100 g/ml, wynik będzie kilka procent. Gdy wynik "ucieka" do dziesiątek procent, najczęściej zawiodły jednostki.
Gdy recepta zawiera dopełnienie do określonej masy lub objętości końcowej (np. do 100 g albo do 100 ml). Wtedy to wartość "ad" jest mianownikiem w obliczeniu stężenia. Pominięcie "ad" daje błędny wynik, bo liczysz tylko sumę składników zamiast ilości końcowej.
Najpierw przelicz dane do prostych liczb (np. g i 100 g/ml, jeśli to możliwe). Potem policz ułamek i pomnóż przez 100. Jeśli preparat końcowy nie wynosi 100, możesz użyć proporcji: (masa substancji / masa lub objętość) × 100. Unikaj zaokrągleń w trakcie.
Bo w recepturze często spotyka się niskie stężenia i łatwo o błąd w przeliczeniu lub w wyborze mianownika. Żeby odróżnić np. 0,72% od 0,96%, trzeba dokładnie uwzględnić ilość końcową preparatu oraz wszystkie przeliczenia. Różnica zwykle wynika z pominiętego składnika lub błędnej jednostki.
info

Około 53% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z receptury aptecznej (dział: stężenia i przeliczenia)
  • Zbiory zadań z obliczeń recepturowych dla technika farmaceutycznego
  • Notatki/wzory: stężenie procentowe m/m i m/V oraz typowe pułapki jednostek

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego