KWALIFIKACJA ELM2 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 5.
Symbolem graficznym przedstawionym na rysunku oznacza się
Ilustracja przedstawia schematyczny symbol transformatora, który jest powszechnie używany w dokumentacji technicznej
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Transformator na schemacie oznacza się symbolem dwóch sprzężonych uzwojeń (zwykle rozdzielonych rdzeniem).
Autotransformator ma wspólne uzwojenie (odczepy), a stabilizator i przetwornica są zwykle przedstawiane innymi symbolami bloków/układów zasilania, nie samych cewek transformatora.

Pełne wyjaśnienie:

W schematach elektrycznych i elektronicznych transformator rozpoznaje się po symbolu dwóch uzwojeń sprzężonych magnetycznie. Najczęściej są to dwie cewki narysowane obok siebie; w wielu konwencjach dodatkowo zaznacza się rdzeń (np. dwiema liniami), co podkreśla, że energia jest przekazywana przez pole magnetyczne, a nie przez bezpośrednie połączenie elektryczne.

Dlaczego nie autotransformator? Autotransformator ma wspólne uzwojenie (jedną cewkę z odczepami) – na schemacie zwykle widać pojedyncze uzwojenie z wyprowadzeniem/odczepem, co oznacza brak separacji galwanicznej między stroną wejściową i wyjściową.

Dlaczego nie stabilizator? Stabilizator (np. liniowy) jest elementem/układem elektronicznym i na schemacie bywa przedstawiany jako układ scalony z wyprowadzeniami (IN/OUT/GND) albo jako blok funkcjonalny. Sam symbol dwóch uzwojeń nie opisuje stabilizacji napięcia, tylko transformację i sprzężenie magnetyczne.

Dlaczego nie przetwornica? Przetwornica to zwykle układ zawierający element przełączający (tranzystor), element magazynujący energię (dławik/transformator), diodę i filtrację. Jej oznaczenie na schemacie nie jest tożsame z samym symbolem transformatora – przetwornica obejmuje więcej elementów niż transformator jako pojedynczy komponent.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w odpowiedziach pojawiają się "transformator" i "autotransformator", kluczowe jest sprawdzenie, czy symbol sugeruje dwa oddzielne uzwojenia (transformator) czy jedno uzwojenie z odczepem (autotransformator).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najczęściej oznacza element z dwoma uzwojeniami sprzężonymi magnetycznie, służący do zmiany poziomu napięcia/prądu lub separacji galwanicznej. Na rysunku zwykle widać dwie cewki obok siebie, czasem z zaznaczonym rdzeniem.
Transformator ma zwykle dwa odrębne uzwojenia (wejściowe i wyjściowe). Autotransformator ma jedno uzwojenie z odczepem, czyli część uzwojenia jest wspólna dla wejścia i wyjścia, co zwykle oznacza brak separacji galwanicznej.
Stabilizator jest układem elektronicznym, a nie elementem magnetycznym. Na schematach bywa rysowany jako układ scalony z pinami (wejście/wyjście/masa) albo blok funkcjonalny. Dwie cewki wskazują na sprzężenie magnetyczne, typowe dla transformatora.
Nie. Transformator jest pojedynczym elementem (symbol uzwojeń). Przetwornica to układ zasilania obejmujący zwykle tranzystor przełączający, element magnetyczny (dławik/transformator), diody i filtrację. Może zawierać transformator, ale nie jest nim.
Transformator może obniżać lub podwyższać napięcie, dopasowywać impedancję oraz zapewniać separację galwaniczną (bezpieczeństwo i ograniczenie zakłóceń). W praktyce spotyka się go m.in. w zasilaczach sieciowych i układach izolowanych.
Transformator jako samodzielny element często występuje w klasycznych zasilaczach transformatorowych (50 Hz) oraz w częściach izolacyjnych układów. Przetwornica pojawia się, gdy wymagane jest sterowanie impulsowe i wysoka sprawność, ale może wykorzystywać transformator HF.
Najczęstsze błędy to: mylenie transformatora z autotransformatorem (niezauważenie odczepu), utożsamianie każdej "cewki" z transformatorem (pominięcie dławików) oraz wybór pojęć ogólnych typu "przetwornica", gdy pytanie dotyczy pojedynczego symbolu elementu.
Nie zawsze. W zależności od konwencji i normy symbol może mieć zaznaczony rdzeń (np. liniami) albo nie. Kluczowe jest rozpoznanie dwóch sprzężonych uzwojeń. W zadaniach egzaminacyjnych zwykle stosuje się jednoznaczne, uproszczone symbole.
Separacja galwaniczna oznacza brak bezpośredniego połączenia elektrycznego między obwodami. Transformator z oddzielnymi uzwojeniami może ją zapewniać, bo energia jest przenoszona magnetycznie. Autotransformator zwykle separacji nie zapewnia.
Warto ćwiczyć czytanie schematów i korzystać z zestawień symboli (np. baza IEC 60617). Ucz się grupami: elementy magnetyczne (cewki, dławiki, transformatory), półprzewodniki i bloki zasilania. Pomaga też porównywanie par: transformator vs autotransformator.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 60% zdających egzamin. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Transformator na schemacie oznacza się symbolem dwóch sprzężonych uzwojeń (zwykle rozdzielonych rdzeniem)."

Źródła:

  • IEC 60617 / Electropedia – Graphical symbols for diagrams (database of symbols): https://www.electropedia.org/ (accessed 2026-02-18)
  • International Electrotechnical Commission – IEC 60617 Graphical symbols for diagrams (overview): https://webstore.iec.ch/publication/6109 (accessed 2026-02-18)
  • Wikipedia (PL) – "Transformator" (opis zasady działania i zastosowań; materiał pomocniczy, nie normatywny): https://pl.wikipedia.org/wiki/Transformator (accessed 2026-02-18)

Materiały:

  • Katalog/norma symboli graficznych dla schematów elektrycznych (IEC/PN-EN 60617)
  • Podręcznik do czytania schematów ideowych urządzeń elektronicznych
  • Ćwiczenia: rozpoznawanie elementów na schematach (transformatory, dławiki, przetwornice, stabilizatory)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego