KWALIFIKACJA MEC9 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 31.
Tolerancja wałka o średnicy Ø20h7 wynosi 0,021. Który z wymiarów odpowiada poprawnie wykonanej średnicy wałka?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dla wałka w strefie "h" odchyłka górna wynosi 0, więc wymiar maksymalny to 20,000 mm. Przy tolerancji 0,021 mm wymiar minimalny to 20,000 − 0,021 = 19,979 mm. Poprawna średnica musi mieścić się w przedziale 19,979–20,000 mm, dlatego 19,980 mm jest zgodne.

Pełne wyjaśnienie:

Oznaczenie Ø20h7 należy czytać jako: wałek o wymiarze nominalnym 20 mm, o polu tolerancji położonym w strefie h i o klasie dokładności IT7. Kluczowa cecha strefy h dla wałków polega na tym, że odchyłka górna wynosi 0, czyli górna granica wymiaru pokrywa się z wymiarem nominalnym.

Skoro w treści podano, że tolerancja wynosi 0,021 mm, to oznacza to całkowitą szerokość pola tolerancji (różnicę między wymiarem maksymalnym a minimalnym). Zatem:

  • wymiar maksymalny = 20,000 mm,
  • wymiar minimalny = 20,000 mm − 0,021 mm = 19,979 mm.

Poprawnie wykonana średnica wałka musi więc zawierać się w przedziale 19,979 mm ≤ d ≤ 20,000 mm.

Odpowiedź "19,980 mm" jest poprawna, ponieważ leży wewnątrz wyznaczonego zakresu.

Pozostałe propozycje są niezgodne z wymaganiami:

  • "19,978 mm" jest mniejsze od 19,979 mm, czyli przekracza dolną granicę tolerancji (detal jest zbyt cienki).
  • "20,002 mm" jest większe od 20,000 mm, a w strefie "h" wałek nie może mieć dodatniej odchyłki górnej (detal jest za gruby).
  • "20,020 mm" również przekracza 20,000 mm, i to znacząco, więc jest poza polem tolerancji.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw ustal, czy litera dotyczy wałka czy otworu i gdzie leży strefa (np. "h" dla wałka: na/poniżej nominalnego). Dopiero potem wyznacz granice, a na końcu porównuj z nimi wartości z odpowiedzi.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To oznaczenie wałka o średnicy nominalnej 20 mm, z polem tolerancji w strefie h i klasą dokładności IT7. Litera mówi o położeniu tolerancji względem nominalnego, a liczba o jej "szerokości" (dokładności wykonania).
Dla wałka h odchyłka górna wynosi 0, więc wymiar maksymalny = nominalny. Wymiar minimalny otrzymasz odejmując całkowitą tolerancję (IT) od wymiaru maksymalnego. Potem sprawdzasz, czy mierzona wartość mieści się w przedziale.
Tak zdefiniowano położenie strefy tolerancji w systemie ISO: strefa h dla wałków jest "dociągnięta" do wymiaru nominalnego od góry. Dzięki temu wałek nie przekracza nominalnego, a wszystkie dopuszczalne wartości są równe lub mniejsze od nominalnej.
Najpierw ustalasz granice: jeśli tolerancja wynosi 0,021 mm i strefa to h, to max = 20,000 mm, min = 20,000 − 0,021 = 19,979 mm. Następnie porównujesz: 19,980 mm jest większe od 19,979 i mniejsze od 20,000, więc jest zgodne.
Nie, dla strefy wałka h górna odchyłka wynosi 0, więc przekroczenie nominalnego (np. 20,002 mm) oznacza wyjście poza tolerancję. To częsty błąd: mylenie strefy "h" z sytuacją, gdzie dopuszcza się dodatnią odchyłkę.
Najczęściej: (1) przyjęcie, że tolerancja rozkłada się symetrycznie wokół nominalnego, (2) pomylenie reguł dla otworu H z wałkiem h, (3) błąd znaku przy odejmowaniu tolerancji, (4) zaokrąglanie i ignorowanie 0,001 mm przekroczenia granicy.
W takim zapisie zadaniowym traktuje się ją jako całkowitą szerokość pola tolerancji, czyli różnicę między wymiarem maksymalnym a minimalnym. Dzięki temu można policzyć wymiar minimalny przez odjęcie 0,021 mm od wymiaru maksymalnego (dla strefy h: od nominalnego).
To częsty wybór dla wałków współpracujących z elementami o standardowych tolerancjach otworów (np. H7), gdy chce się uzyskać przewidywalne pasowanie w połączeniach maszynowych. Stosuje się go m.in. w osadzeniach kół, tulei, łożysk (zależnie od doboru pary pasowań).
Najczęściej używa się mikrometru zewnętrznego o odpowiednim zakresie (np. 0–25 mm), bo zapewnia wysoką dokładność i powtarzalność. Ważne jest też właściwe zerowanie, stała siła docisku (sprzęgiełko) oraz pomiar w kilku przekrojach.
Opanuj schemat: (1) rozpoznaj, czy to otwór czy wałek, (2) określ położenie strefy (H, h, g itd.), (3) wyznacz granice wymiarów, (4) porównaj z wynikiem. Dodatkowo ćwicz na tablicach ISO 286 i zapisuj zawsze min/max w mm.
info

Około 41% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • ISO 286-1:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits
  • ISO 286-2:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance grades and limit deviations for holes and shafts
  • PN-EN ISO 286-2 (aktualne wydanie w PKN), System ISO tolerancji i pasowań — Tablice klas tolerancji i odchyłek granicznych dla otworów i wałków (odniesienie do wartości IT i strefy h)

Materiały:

  • Tablice tolerancji i pasowań (układ ISO) dla otworów i wałków
  • Podręcznik metrologii warsztatowej (mikrometry, średnicówki, interpretacja tolerancji)
  • Norma dotycząca układu tolerancji ISO 286 (część o odchyłkach i klasach IT)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego