KWALIFIKACJA ELM5 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 35.
Transformator, w którym liczba zwojów uzwojenia pierwotnego wynosi 500 jest podłączony do sieci o napięciu 230 V. Transformator posiada dwa uzwojenia wtórne. Ile zwojów powinno mieć każde z uzwojeń wtórnych transformatora, by na zaciskach wtórnych tego transformatora uzyskać napięcie 2 x 23 V?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W transformatorze idealnym zachodzi zależność U1/U2 = N1/N2. Dla U1 = 230 V, U2 = 23 V oraz N1 = 500: N2 = 500 · 23 / 230. Ponieważ 23 V to 10 razy mniej niż 230 V, uzwojenie wtórne ma 10 razy mniej zwojów, czyli 50 na każde z dwóch uzwojeń.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu wykorzystuje się zależność dla transformatora idealnego (pomijamy spadki napięć na rezystancjach uzwojeń, straty w rdzeniu itp.). Kluczowa jest proporcja między napięciem a liczbą zwojów:

U1 / U2 = N1 / N2

gdzie:

  • U1 – napięcie uzwojenia pierwotnego,
  • U2 – napięcie uzwojenia wtórnego,
  • N1 – liczba zwojów uzwojenia pierwotnego,
  • N2 – liczba zwojów danego uzwojenia wtórnego.

Dane: U1 = 230 V, N1 = 500. Transformator ma dwa uzwojenia wtórne i na zaciskach wtórnych ma być 2 × 23 V, czyli każde uzwojenie wtórne ma dawać 23 V.

Obliczamy liczbę zwojów jednego uzwojenia wtórnego:

N2 = N1 · (U2 / U1) = 500 · (23 / 230)

Widzimy, że 23/230 = 1/10, więc:

N2 = 500 · 1/10 = 50

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 25 – odpowiadałoby napięciu ok. 11,5 V (połowie 23 V), czyli zbyt mało zwojów.
  • 100 – dawałoby ok. 46 V na jednym uzwojeniu (dwa razy za dużo) przy tej samej liczbie zwojów pierwotnych.
  • 250 – oznaczałoby ok. 115 V na wtórnym (połowę napięcia pierwotnego), więc zupełnie nie pasuje do wymaganego 23 V.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy napięcie wtórne jest dokładnie 10 razy mniejsze od pierwotnego, liczba zwojów wtórnego też powinna być 10 razy mniejsza (w modelu idealnym).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Stosuje się przekładnię transformatora idealnego: U1/U2 = N1/N2. Po przekształceniu: N2 = N1 · (U2/U1). Podstaw dane z zadania i policz proporcję. To najczęstszy schemat rachunkowy na egzaminie.
Najczęściej oznacza, że transformator ma dwa oddzielne uzwojenia wtórne, z których każde daje 23 V. To nie jest jedno uzwojenie 46 V, tylko dwa wyjścia 23 V (np. do połączenia szeregowego lub równoległego zależnie od potrzeb).
W modelu idealnym napięcie indukowane w uzwojeniu jest proporcjonalne do liczby zwojów obejmujących ten sam strumień magnetyczny. Dlatego zachodzi prosta proporcja: im więcej zwojów, tym większe napięcie – a stosunek napięć równa się stosunkowi zwojów.
Najczęściej uczniowie odwracają proporcję (np. liczą N2 = N1 · U1/U2 zamiast U2/U1) albo mylą znaczenie "2 × 23 V" i liczą zwoje dla 46 V. Pomaga kontrola sensu: niższe napięcie powinno dać mniej zwojów.
W praktyce mogą wystąpić odchyłki wynikające ze strat i spadków napięcia pod obciążeniem, a liczba zwojów musi być całkowita. Jednak w zadaniach egzaminacyjnych zwykle przyjmuje się transformator idealny i pomija straty, więc wynik liczy się z proporcji.
Porównaj napięcia: jeśli U2 < U1, to transformator jest obniżający i N2 < N1. Jeśli U2 > U1, to podwyższający i N2 > N1. To szybka kontrola poprawności obliczeń na egzaminie.
Nie muszą, ale w tym typie zadania założenie "2 × 23 V" oznacza dwa identyczne uzwojenia dające takie samo napięcie. Gdyby napięcia miały być różne, producent lub treść zadania podałaby je oddzielnie (np. 12 V i 5 V).
To typowe rozwiązanie do zasilania układów niskonapięciowych, np. prostowników, stabilizatorów lub sterowników. Dwa uzwojenia 23 V można łączyć szeregowo (dla ok. 46 V AC) albo równolegle (większy prąd przy 23 V), jeśli są do tego przeznaczone.
Gdy zadanie pyta o prąd wtórny/pierwotny albo dobór przekroju przewodu, wtedy korzysta się także z zależności mocy (w uproszczeniu P1 ≈ P2) i relacji prądów odwrotnej do napięć. W tym zadaniu potrzebna jest tylko zależność napięcie–zwoje.
Zrób kontrolę proporcji: policz, ile razy U2 jest mniejsze od U1 (tu 10 razy), i sprawdź, czy N2 jest tyle samo razy mniejsze od N1. Jeśli napięcie spada 10×, to liczba zwojów wtórnego też powinna spaść 10× (dla transformatora idealnego).
info

Statystycznie 60% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Według specjalistów z branży: "W transformatorze idealnym zachodzi zależność U1/U2 = N1/N2."

Źródła:

  • Wikipedia (PL), "Transformator" – zależność przekładni napięciowej i liczby zwojów, https://pl.wikipedia.org/wiki/Transformator (dostęp: 2026-02-18)
  • All About Circuits, "Ideal Transformer and Turns Ratio" – opis zależności U1/U2 = N1/N2, https://www.allaboutcircuits.com/textbook/alternating-current/chpt-9/ideal-transformers/ (dostęp: 2026-02-18)
  • Khan Academy, "Transformer ratio (ideal transformer)" – wyjaśnienie zależności między napięciem a liczbą zwojów, https://www.khanacademy.org/science/electrical-engineering/ee-circuit-analysis-topic/ee-ac-analysis/a/ee-transformers (dostęp: 2026-02-18)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z podstaw elektrotechniki (transformator – przekładnia napięciowa i zwojowa)
  • Notatki z zajęć: obwody prądu przemiennego i maszyny elektryczne (część o transformatorach)
  • Zestawy zadań rachunkowych z transformatora idealnego (proporcje napięć i zwojów)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego