KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 27.
Układ elektryczny, którego schemat połączeń pokazano na rysunku nie działa poprawnie. Niesprawność polega na tym, że nie można na stałe wyłączyć lampki H1. Lampka gaśnie po wciśnięciu przycisku S1, jednak po zwolnieniu przycisku S1 lampka ponownie się zapala. Który element jest uszkodzony?
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny związany z kwalifikacją zawodową technika mechatronika, kwalifikacja E18.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Objaw: lampka gaśnie tylko podczas wciśnięcia S1, a po puszczeniu wraca do stanu świecenia. To wskazuje na element, który po zwolnieniu przycisku nadal "podaje" zasilanie na H1. Typową przyczyną jest sklejony/uszkodzony styk zwierny K1, który pozostaje zamknięty mimo potrzeby rozwarcia.

Pełne wyjaśnienie:

W tego typu układach sterowania lampką H1 (sygnalizacją) najczęściej występuje zależność między przyciskami sterującymi (S1, S2) a przekaźnikiem K1, którego styki przełączają zasilanie lampki lub realizują funkcję podtrzymania.

Opis objawu: H1 nie daje się wyłączyć na stałe. Po wciśnięciu S1 lampka gaśnie, ale po zwolnieniu S1 ponownie się zapala. Oznacza to, że S1 działa jak chwilowe przerwanie/zmiana stanu (lampka reaguje na naciśnięcie), natomiast po powrocie przycisku do stanu spoczynkowego obwód zasilania H1 znów się zamyka.

Dlaczego poprawny jest "styk zwierny K1"?
Jeżeli styk zwierny (NO) przekaźnika K1 jest uszkodzony w taki sposób, że pozostaje zwarty (np. "sklejony"), to po zwolnieniu S1 tor zasilania H1 może ponownie się zamknąć niezależnie od zamierzonej logiki sterowania. W efekcie naciśnięcie S1 daje tylko chwilowy efekt (zgaśnięcie), a po puszczeniu wraca stan świecenia.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • Przycisk zwierny S1 – gdyby S1 był uszkodzony w sposób typowy (np. nie zwierał), układ zwykle nie reagowałby na wciśnięcie. Tutaj reakcja jest wyraźna: po wciśnięciu H1 gaśnie, więc S1 zmienia stan obwodu.
  • Styk rozwierny K1 – uszkodzenie styku NC częściej powoduje brak możliwości przerwania obwodu (gdy "sklejony" pozostaje zamknięty) albo brak zasilania w stanie spoczynku (gdy nie domyka). W opisie kluczowe jest to, że po zwolnieniu S1 układ wraca do świecenia, co bardziej pasuje do niepożądanego domknięcia toru przez styk zwierny.
  • Przycisk rozwierny S2 – w typowej logice STOP (NC) jego uszkodzenie skutkowałoby albo trwałym brakiem działania (gdy obwód stale rozłączony), albo brakiem możliwości zatrzymania (gdy kontakt nie rozłącza). Sam opis wskazuje jednak na zależność od zwolnienia S1, a nie od działania S2.

Wskazówka egzaminacyjna: analizuj zawsze dwa stany: w trakcie nacisku i po puszczeniu. Jeśli efekt jest tylko chwilowy, często winny jest element, który powinien zmienić stan po zwolnieniu (np. styk przekaźnika, który "trzyma" zwarcie).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Styk zwierny (NO) jest w stanie spoczynku rozłączony, a po zadziałaniu przekaźnika zwiera obwód. W układach sterowania często doprowadza zasilanie do odbiornika (np. lampki) albo realizuje podtrzymanie pracy przekaźnika.
Styk rozwierny (NC) jest w stanie spoczynku zwarty, a po zadziałaniu elementu rozłącza obwód. Stosuje się go m.in. w funkcji STOP lub w blokadach bezpieczeństwa, aby przerwać sterowanie po spełnieniu warunku.
Taki objaw sugeruje, że S1 chwilowo przerywa/zmienia tor sterowania, ale po jego zwolnieniu inny element ponownie zamyka obwód zasilania H1. Typowym powodem jest niepożądane zwarcie styku przekaźnika (np. sklejony styk zwierny).
Najczęściej obserwuje się brak reakcji na komendę wyłączenia mimo poprawnego sterowania cewką. Diagnostycznie sprawdza się ciągłość styku omomierzem (przy odłączonym zasilaniu) oraz porównuje stan styku z tym, czy cewka przekaźnika jest wysterowana.
Do częstych przyczyn należą: zużycie mechaniczne, przepalenie i nadtopienie powierzchni styków, zbyt duży prąd przełączany, łuk elektryczny przy rozłączaniu oraz zanieczyszczenia. Skutkiem może być sklejanie (zwarcie) lub brak pewnego styku.
Rzadziej. Uszkodzenie przycisku częściej objawia się brakiem reakcji na naciśnięcie (nie zwiera/nie rozłącza) albo "zawieszaniem" mechanizmu. W zadaniu widać, że naciśnięcie wywołuje efekt, a problem występuje po zwolnieniu, co częściej wiąże się ze stykiem przekaźnika.
Najpierw odłącz zasilanie i sprawdź omomierzem, czy styk NO jest rozłączony w stanie spoczynku. Następnie sprawdź, czy po zadziałaniu cewki zmienia stan. Dodatkowo warto sprawdzić napięcie na lampce H1 w stanie spoczynku i po zwolnieniu S1.
Samopodtrzymanie to podanie zasilania na cewkę przekaźnika przez jego własny styk (zwykle zwierny), dzięki czemu po puszczeniu przycisku START układ nadal pozostaje załączony. W diagnostyce warto sprawdzić, czy tor podtrzymania nie jest zwarty "na stałe".
Przycisk zwierny (NO) jest "normalnie" rozwarty i zamyka obwód dopiero po wciśnięciu. Przycisk rozwierny (NC) jest "normalnie" zwarty i rozłącza obwód po wciśnięciu. W zadaniach egzaminacyjnych kluczowe jest odczytanie stanu spoczynkowego.
Najczęstsze są: zamiana NO z NC, analizowanie tylko jednego stanu pracy (np. tylko podczas nacisku), ignorowanie toru podtrzymania oraz zakładanie, że awaria to zawsze przerwa w obwodzie. Warto krok po kroku sprawdzać, co zamyka obwód po zwolnieniu S1.
info

Około 37% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Według specjalistów z branży: "Objaw: lampka gaśnie tylko podczas wciśnięcia S1, a po puszczeniu wraca do stanu świecenia."

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z elektrotechniki i automatyki: obwody przekaźnikowe i sterowania
  • Instrukcje serwisowe (DTR) urządzeń mechatronicznych – rozdziały o schematach elektrycznych
  • Ćwiczenia laboratoryjne: układy START/STOP, samopodtrzymanie, sygnalizacja

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego