KWALIFIKACJA ELM6 - PAŹDZIERNIK 2016

PYTANIE NR 32.
Układ przekaźnikowy z samopodtrzymaniem załączający silnik elektryczny małej mocy zastąpiono układem ze sterownikiem PLC. Który z programów wprowadzony do sterownika zapewni identyczne sterowanie silnikiem do sterowania realizowanego przez układ przekaźnikowy?
Ilustracja przedstawia schematy elektryczne związane z układem sterowania silnikiem elektrycznym.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Układ samopodtrzymania w PLC musi odtwarzać klasyczny obwód START/STOP: STOP działa w szeregu (warunek rozłączenia), a podtrzymanie realizuje styk wyjścia równoległy do przycisku START. Taki program utrzymuje załączenie silnika po puszczeniu START i wyłącza go po zadziałaniu STOP.

Pełne wyjaśnienie:

W układzie przekaźnikowym z samopodtrzymaniem silnik (zwykle przez stycznik) załącza się po naciśnięciu przycisku START, a następnie pozostaje załączony po zwolnieniu START dzięki tzw. stykowi podtrzymania. Wyłączenie realizuje przycisk STOP, który przerywa obwód sterowania.

Odwzorowanie tego w PLC (najczęściej w języku LD/drabinkowym) wymaga spełnienia tych samych warunków logicznych:

  • STOP powinien być warunkiem szeregowym dla sterowania wyjściem (w praktyce często jako styk normalnie zamknięty w logice programu), aby jego zadziałanie zawsze zdejmowało podtrzymanie.
  • START inicjuje załączenie, ale nie może być jedynym warunkiem utrzymania pracy, bo po puszczeniu przycisku silnik miałby się wyłączyć.
  • Podtrzymanie realizuje się przez styk pomocniczy "od wyjścia" (np. kontakt wyjścia Q) w gałęzi równoległej do START, co tworzy funkcję zatrzasku (seal-in).

Dlatego poprawny program to taki, który ma równoległą gałąź: START lub styk podtrzymania od wyjścia, a całość jest "przepuszczona" przez warunek STOP w szeregu. Wtedy zachowanie jest identyczne jak w przekaźnikach: naciśnięcie START załącza, puszczenie START nie wyłącza, a STOP zawsze wyłącza.

Typowe błędne programy w takich zadaniach to m.in.: brak styku podtrzymania (silnik działa tylko podczas trzymania START), podtrzymanie zrealizowane z niewłaściwego sygnału (np. z wejścia START zamiast z wyjścia), albo STOP wpięty równolegle/odwrotnie, co powoduje, że zatrzymanie nie jest nadrzędne. Spotyka się też użycie cewek SET/RESET bez zachowania równoważności działania, co może zmienić reakcję na krótkie impulsy lub stany awaryjne.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Samopodtrzymanie to sposób utrzymania stanu ZAŁĄCZENIA po krótkim sygnale START. Po naciśnięciu START wyjście (np. stycznik) samo "podtrzymuje" się swoim stykiem pomocniczym, aż do zadziałania STOP lub warunku awaryjnego.
Najczęściej tworzy się gałąź równoległą: START równolegle ze stykiem od własnego wyjścia (Q). Całość daje się w szereg z STOP. Dzięki temu START inicjuje załączenie, a styk Q utrzymuje je po puszczeniu START.
STOP ma zapewnić rozłączenie w każdej sytuacji, więc jest traktowany jako warunek nadrzędny. W praktyce często używa się przycisku fizycznie NC, a w programie styk logiczny jest tak dobrany, aby przerwanie obwodu STOP zawsze zdejmowało podtrzymanie.
Najczęstsze błędy to: brak styku podtrzymania od wyjścia (silnik działa tylko podczas trzymania START), użycie styku od wejścia START jako podtrzymania, złe wpięcie STOP (np. równolegle), oraz mylenie NO/NC w zależności od sposobu okablowania wejść.
Tak, można użyć cewek typu SET/RESET (zatrzask). Trzeba jednak uważać, aby warunki RESET (np. STOP, awaria) były nadrzędne i jednoznaczne. W przeciwnym razie zachowanie może się różnić od klasycznego układu przekaźnikowego.
Gdy operator ma tylko zainicjować pracę napędu, a nie trzymać przycisku. To standard dla wielu napędów pomocniczych i układów technologicznych. Sterowanie chwilowe stosuje się raczej do funkcji typu "ruch na dojazd", gdzie działanie ma trwać tylko podczas nacisku.
W LD sygnał podtrzymania widać jako styk powiązany z tym samym wyjściem (Q) umieszczony w gałęzi równoległej do START. Jeśli po puszczeniu START wciąż istnieje droga logiczna przez styk Q, to wyjście będzie utrzymane.
Silnik (lub stycznik) będzie załączony tylko w czasie, gdy START jest aktywny. Po puszczeniu przycisku wejście START wraca do 0 i wyjście natychmiast się wyłączy. To nie odpowiada działaniu układu przekaźnikowego z samopodtrzymaniem.
Jeśli pomylisz adresy (np. STOP i START), program logicznie może być poprawny, ale fizycznie będzie reagował odwrotnie. W samopodtrzymaniu szczególnie ważne jest, aby styk podtrzymania odnosił się do właściwego wyjścia sterującego napędem, a nie do innego sygnału.
Sprawdź trzy rzeczy: (1) czy START tylko inicjuje, (2) czy jest styk podtrzymania od wyjścia w gałęzi równoległej do START, (3) czy STOP jest w szeregu i zdejmuje podtrzymanie. Program spełniający te warunki zwykle jest zgodny z układem przekaźnikowym.
info

Około 67% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że układ samopodtrzymania w PLC musi odtwarzać klasyczny obwód START/STOP: STOP działa w szeregu (warunek rozłączenia), a podtrzymanie realizuje styk wyjścia równoległy do przycisku START.

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers – Part 3: Programming languages (LD, FBD, ST) – definicje i zasady tworzenia logiki
  • Petruzella F.D., "Programmable Logic Controllers", rozdziały o podstawowych obwodach START/STOP i zatrzasku (seal-in)
  • Bolton W., "Mechatronics: Electronic Control Systems in Mechanical and Electrical Engineering", rozdziały o sterowaniu silnikami i układach przekaźnikowych

Materiały:

  • Podstawy PLC i język LD (drabinkowy) – rozdziały o obwodzie START/STOP
  • Materiały dydaktyczne z mechatroniki: schematy sterowania stycznikowego
  • Ćwiczenia laboratoryjne: implementacja samopodtrzymania w PLC i test na stanowisku

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego