KWALIFIKACJA SPO4 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 36.
Upośledzenie interakcji społecznych, zaburzenia mowy i języka, narzucanie codziennych zachowań rytualistycznych i powtarzanych, współistniejące problemy medyczne.
Opis odnosi się do dysfunkcji dziecka z zaburzeniem
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Opis łączy trudności w interakcjach społecznych i komunikacji (mowa/język) z obecnością zachowań powtarzalnych oraz sztywnych rytuałów. Taki zestaw cech jest charakterystyczny dla zaburzeń ze spektrum autyzmu, a nie dla trudności szkolnych (dysgrafia, dyskalkulia) ani albinizmu.

Pełne wyjaśnienie:

Wskazane objawy tworzą typowy profil trudności spotykany u dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu (ASD). Kluczowe są tu trzy grupy informacji: (1) upośledzenie interakcji społecznych, (2) zaburzenia mowy i języka/komunikacji oraz (3) narzucanie rytuałów i zachowań powtarzalnych. W praktyce opiekuńczej oznacza to m.in. kłopot z naprzemiennością kontaktu, trudności w rozumieniu norm społecznych i sygnałów niewerbalnych, problemy w spontanicznym dzieleniu uwagi oraz potrzebę stałości i przewidywalności.

Odpowiedź "autyzmu" pasuje, bo w ASD centralne są trudności społeczno-komunikacyjne oraz ograniczone, powtarzalne wzorce zachowań (np. rytuały, sztywność, powtarzalne czynności). W pytaniu pojawia się też informacja o współistniejących problemach medycznych, co jest częste w tej grupie (np. zaburzenia snu, problemy żołądkowo-jelitowe, trudności sensoryczne), choć nie stanowi samodzielnego kryterium rozpoznania.

Odpowiedź "albinizmu" jest nieprawidłowa, ponieważ albinizm dotyczy głównie zaburzeń wytwarzania melaniny (pigmentacji) i wiąże się przede wszystkim z cechami wyglądu oraz problemami okulistycznymi. Nie jest to zaburzenie neurorozwojowe opisujące deficyty interakcji społecznych, języka czy rytuały zachowań.

Odpowiedź "dysgrafii" jest nieprawidłowa, bo dysgrafia odnosi się do specyficznych trudności w opanowaniu umiejętności pisania (zwykle na etapie edukacji szkolnej). Nie tłumaczy ona całościowego obrazu zaburzeń relacji społecznych i zachowań rytualnych.

Odpowiedź "dyskalkulii" także jest nieprawidłowa, ponieważ dotyczy specyficznych trudności w uczeniu się matematyki (liczenia, rozumienia pojęć liczbowych). Podobnie jak dysgrafia, nie obejmuje kluczowych dla opisu elementów: deficytów społeczno-komunikacyjnych i powtarzalności zachowań.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w opisie pojawia się jednocześnie trudność w relacjach/komunikacji oraz sztywność i powtarzalność zachowań, najczęściej należy rozważyć ASD. Trudności szkolne zwykle dotyczą węższego obszaru (pisanie lub matematyka) i nie wyjaśniają rytuałów ani jakości interakcji społecznych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
ASD to grupa zaburzeń neurorozwojowych, w których kluczowe są trudności w komunikacji i relacjach społecznych oraz obecność zachowań powtarzalnych i sztywności (np. rytuały, potrzeba stałości). Obraz i nasilenie objawów mogą być bardzo zróżnicowane u różnych dzieci.
Często obserwuje się trudność w zabawie "na zmianę", ograniczone dzielenie uwagi, kłopot z rozumieniem sygnałów społecznych, nietypowy kontakt wzrokowy oraz silną potrzebę rutyny. Mogą też występować powtarzalne czynności (np. układanie w schematy) i nadwrażliwość na bodźce.
Sztywność i powtarzalność to jedna z osi obrazu ASD. Rytuały mogą pomagać dziecku regulować stres i przewidywać wydarzenia, ale jednocześnie utrudniają elastyczne funkcjonowanie (np. zmiany planu). W połączeniu z trudnościami społecznymi stanowią ważny sygnał do dalszej diagnostyki.
Dysgrafia dotyczy głównie pisania (grafomotoryki, zapisu), zwykle ujawnia się w edukacji szkolnej. W ASD trudności językowe są częścią szerszego profilu: dotyczą też komunikacji społecznej (np. dialogu, pragmatyki) i współwystępują z zachowaniami powtarzalnymi oraz specyficznymi trudnościami w relacjach.
Dyskalkulia to specyficzne trudności w uczeniu się matematyki (liczby, liczenie), a nie zaburzenie relacji społecznych. W ASD sednem są trudności komunikacyjne i społeczne oraz powtarzalność zachowań. Sam fakt, że dziecko nie lubi liczyć, bez objawów społecznych i rytuałów, nie wskazuje na ASD.
Albinizm sam w sobie dotyczy głównie pigmentacji i często problemów ze wzrokiem. Może pośrednio wpływać na funkcjonowanie (np. dziecko gorzej widzi sygnały niewerbalne), ale nie jest to zaburzenie neurorozwojowe z typowym zestawem cech: powtarzalnością zachowań i jakościowymi trudnościami w komunikacji społecznej.
U części dzieci mogą pojawiać się np. zaburzenia snu, dolegliwości żołądkowo-jelitowe, trudności z jedzeniem (selektywność), nadwrażliwości sensoryczne czy podwyższony poziom lęku. W opiece ważna jest obserwacja i przekazywanie informacji rodzicom oraz specjalistom, bez samodzielnego diagnozowania.
Pomaga przewidywalny plan dnia, uprzedzanie o zmianach, jasne krótkie komunikaty, wizualne podpowiedzi oraz ograniczanie nadmiaru bodźców. Warto wzmacniać próby komunikacji, stosować konsekwentne zasady i unikać karania za zachowania wynikające z przeciążenia. Kluczowa jest współpraca z rodzicami.
Gdy utrzymują się wyraźne trudności w kontaktach społecznych i komunikacji (np. brak naprzemienności, mało wspólnej uwagi) oraz widoczne są sztywne rytuały i zachowania powtarzalne, a do tego dziecko ma problem z adaptacją do zmian. Rolą opiekunki jest opisać obserwacje, nie stawiać diagnozy.
Częsty błąd to wybór trudności szkolnych (dysgrafia/dyskalkulia), bo są "znane ze szkoły", mimo że w pytaniu opisano interakcje społeczne i rytuały. Inny błąd to skupienie się na jednym elemencie (np. mowa) i pominięcie tego, że decyduje cały wzorzec objawów.
info

Około 52% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Opis łączy trudności w interakcjach społecznych i komunikacji (mowa/język) z obecnością zachowań powtarzalnych oraz sztywnych rytuałów."

Źródła:

  • World Health Organization (WHO) – ICD-11: 6A02 Autism spectrum disorder (opis jednostki), https://icd.who.int/browse/2024-01/mms/en#437815624 - dostęp 2026-03-01
  • American Psychiatric Association – DSM-5-TR: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Text Revision (rozdział: Neurodevelopmental Disorders, Autism Spectrum Disorder), 2022
  • NICE guideline – Autism spectrum disorder in under 19s: recognition, referral and diagnosis (zakres: rozpoznawanie i kierowanie), https://www.nice.org.uk/guidance/cg128 - dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • WHO ICD-11 – opis zaburzeń ze spektrum autyzmu (materiał referencyjny do terminologii)
  • DSM-5-TR – kryteria i opis kliniczny ASD (materiał referencyjny)
  • Polskie poradniki/standardy pracy z dzieckiem w spektrum autyzmu w edukacji przedszkolnej i opiece (materiały ORE lub analogiczne instytucje)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego