W analizie ilościowej bardzo często przygotowuje się roztwór do oznaczenia poprzez pobranie określonej objętości roztworu (pipetą miarową) i dopełnienie do kreski w kolbie miarowej. Taki etap jest rozcieńczeniem, które musi zostać uwzględnione w obliczeniach wyniku.
Współmierność kolby i pipety to w praktyce współczynnik wynikający z relacji objętości użytych naczyń miarowych: jest to stosunek pojemności kolby miarowej do objętości pipety zastosowanej do przeniesienia porcji roztworu. Ten współczynnik działa jak czynnik przeliczeniowy rozcieńczenia – mówi, ile razy roztwór w kolbie jest "większy objętościowo" od porcji pobranej pipetą.
Odpowiedź "4" jest poprawna, ponieważ w opisanej procedurze stosunek pojemności kolby do objętości pipety daje właśnie wartość 4, więc tyle wynosi czynnik, który należy podstawić do wzoru wyniku oznaczenia, aby uwzględnić rozcieńczenie.
Pozostałe propozycje są błędne, bo odpowiadają innym relacjom lub typowym pomyłkom:
- "10" odpowiadałoby znacznie większemu rozcieńczeniu (np. gdyby stosunek objętości był dziesięciokrotny) i w tej procedurze prowadziłoby do przeszacowania/nieprawidłowego przeliczenia wyniku.
- "2,5" jest typową wartością pojawiającą się przy innych zestawach objętości (np. 25 do 100 w odwróconym kierunku lub przy innej kolbie), ale nie wynika z relacji naczyń miarowych użytych w tej procedurze.
- "1" oznaczałoby brak rozcieńczenia (objętość końcowa równa pobranej), co nie pasuje do sytuacji, w której roztwór jest przenoszony pipetą i dopełniany w kolbie miarowej.
Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdź, czy wybrany współczynnik ma sens fizyczny – jeśli roztwór po dopełnieniu w kolbie ma większą objętość niż porcja pipetowana, współczynnik rozcieńczenia powinien być > 1.
