Po hartowaniu w stali (zwłaszcza węglowej) powstają znaczne naprężenia hartownicze wynikające z szybkiego chłodzenia i przemian strukturalnych. Takie naprężenia zwiększają ryzyko pęknięć oraz kruchości. Aby je zmniejszyć, wykonuje się odpuszczanie – ponowne nagrzanie do temperatury poniżej zakresu przemian austenitycznych, wygrzanie i chłodzenie.
Jeżeli celem jest redukcja naprężeń z zachowaniem uzyskanej twardości, stosuje się odpuszczanie niskie. Typowo są to temperatury rzędu około 200°C (ogólnie: niski zakres temperatur), co pozwala obniżyć naprężenia i częściowo "uspokoić" strukturę po hartowaniu bez dużego spadku twardości.
Parametr czas wygrzewania dobiera się tak, by detal osiągnął równomierną temperaturę w przekroju i by zaszły procesy odprężające; w praktyce często podaje się orientacyjnie wartości typu "około 1–2 godzin" zależnie od gabarytu. W wariancie z wygrzewaniem około 2 godzin zachowana jest typowa intencja technologiczna: odprężenie bez nadmiernego "przeodpuszczenia".
Chłodzenie po odpuszczaniu zazwyczaj prowadzi się spokojnie (np. na powietrzu), bo nie jest to etap, w którym dąży się do ponownego zahartowania. Zbyt szybkie studzenie nie jest potrzebne do utrzymania twardości po odpuszczaniu i może być błędnie wybierane na zasadzie skojarzenia z hartowaniem.
Dlaczego pozostałe propozycje są niekorzystne?
- Warianty z temperaturą około 350°C przesuwają proces w kierunku wyższego odpuszczania, co zwykle powoduje większy spadek twardości – jest to sprzeczne z warunkiem "z zachowaniem uzyskanej twardości".
- Warianty z szybkim studzeniem po odpuszczaniu sugerują logikę hartowania; po odpuszczaniu nie jest to typowy wymóg i może wynikać z mylenia procesów.
- Wydłużanie czasu do 4 godzin bez uzasadnienia gabarytem detalu może prowadzić do niepotrzebnego dalszego wpływu na własności (zwłaszcza gdy jednocześnie rośnie temperatura), co oddala od celu utrzymania twardości.
W praktyce egzaminacyjnej kluczowe jest rozpoznanie, że chodzi o odpuszczanie niskie po hartowaniu: niska temperatura (około 200°C), wygrzewanie i spokojne chłodzenie.
