Wskaźnik różnoziarnistości U (często zapisywany jako Cu) jest miarą zróżnicowania uziarnienia gruntu i oblicza się go jako Cu = d60/d10, gdzie d60 i d10 odczytuje się z krzywej uziarnienia (odpowiednio średnice ziaren dla 60% i 10% przejścia).
Dla robót ziemnych (w tym wykonywania nasypów) kluczowa jest zależność: im bardziej zróżnicowane uziarnienie, tym łatwiej "wypełniać" wolne przestrzenie między większymi ziarnami drobniejszymi frakcjami. Skutkiem jest mniejsza porowatość minimalna i zwykle lepsza zagęszczalność, a w podtorzu kolejowym dodatkowo lepsza odporność na niekorzystny wpływ drgań.
Dlatego przy doborze gruntu do uzyskania dobrego zagęszczenia nasypu stosuje się wartości progowe wskazujące na grunt dobrze uziarniony. W praktyce i w klasyfikacji uziarnienia przyjmuje się, że poziom Cu około 6 i wyżej oznacza uziarnienie sprzyjające dobremu zagęszczeniu, stąd wybór wartości 6.
Pozostałe wartości są zbyt niskie:
- 3 odpowiada uziarnieniu zbyt równomiernemu (mało zróżnicowane frakcje), co zwykle utrudnia uzyskanie wysokiego stopnia zagęszczenia.
- 4 bywa traktowane jako próg przydatności do wbudowania w nasyp w pewnych ujęciach, ale pytanie dotyczy dobrego zagęszczenia, więc oczekiwany jest wyższy wskaźnik różnoziarnistości.
- 1 oznacza skrajnie jednorodne uziarnienie (d60≈d10), a więc najsłabsze warunki do efektywnego zagęszczania.
Na egzaminie warto zapamiętać zasadę: większy Cu → bardziej różnoziarnisty grunt → zazwyczaj lepsze zagęszczenie nasypu, a typowy próg "dobrego" uziarnienia to okolice 6.
