KWALIFIKACJA EKA2 - STYCZEŃ 2024

PYTANIE NR 28.
W celu wydzielenia części dokumentacji w teczce aktowej profilaktyka konserwatorska dopuszcza użycie
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Profilaktyka konserwatorska zaleca rozdzielanie części dokumentacji w teczce materiałami obojętnymi i bezpiecznymi dla papieru, dlatego właściwe są papierowe przekładki. Metalowe zszywki mogą korodować i brudzić papier, a plastikowe spinacze i koszulki mogą z czasem oddziaływać chemicznie lub mechanicznie na dokumenty.

Pełne wyjaśnienie:

W archiwum celem profilaktyki konserwatorskiej jest takie obchodzenie się z dokumentacją, aby spowolnić jej naturalne starzenie i ograniczyć ryzyko uszkodzeń. Dotyczy to także drobnych akcesoriów używanych podczas porządkowania teczek aktowych.

Odpowiedź "papierowych przekładek" jest właściwa, ponieważ przekładki papierowe (dobrane jako materiał bezpieczny dla dokumentów) pozwalają wydzielić części dokumentacji bez wprowadzania elementów, które mogłyby zniszczyć papier w dłuższym czasie. Przekładka spełnia funkcję rozdziału, a jednocześnie nie wymusza silnego docisku ani przebijania papieru.

Pozostałe propozycje są niezalecane w ujęciu konserwatorskim:

  • "metalowych zszywek" – metal w kontakcie z wilgocią i zanieczyszczeniami może ulegać korozji. Produkty korozji bywają trudne do usunięcia i mogą powodować zabrudzenia, przebarwienia oraz lokalne osłabienie papieru. Dodatkowo zszywki usztywniają plik i sprzyjają rozdarciom przy użytkowaniu.
  • "plastikowych spinaczy" – tworzywa sztuczne mogą po latach tracić elastyczność, kruszeć lub odkształcać się, a także wywierać punktowy nacisk na papier. W praktyce archiwalnej nie jest to rozwiązanie do trwałego przechowywania w teczkach aktowych.
  • "foliowych koszulek" – koszulki zwiększają objętość teczki, mogą powodować tarcie i zaginanie krawędzi, a przy długim czasie przechowywania istnieje ryzyko niepożądanych oddziaływań materiału na dokument (w zależności od rodzaju folii i warunków). To częste przeniesienie nawyków biurowych do archiwum, które nie zawsze jest właściwe.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli pytanie dotyczy zabezpieczania lub rozdzielania akt na lata, zwykle preferowane są rozwiązania proste i obojętne (papier), a elementy metalowe i przypadkowe tworzywa traktuje się jako potencjalne źródło uszkodzeń.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Profilaktyka konserwatorska to działania zapobiegawcze, które mają ograniczyć niszczenie dokumentów bez wykonywania napraw. Obejmuje m.in. dobór bezpiecznych materiałów, właściwe przechowywanie, ograniczanie uszkodzeń mechanicznych oraz kontrolę warunków (np. wilgotności i czystości).
Najbezpieczniej rozdzielać dokumenty przekładkami z papieru przeznaczonego do celów archiwalnych oraz opisem/zakładkami informacyjnymi. Unika się rozwiązań, które przebijają papier, silnie go ściskają lub wprowadzają obce materiały mogące reagować z dokumentem w długim czasie.
Metal może korodować pod wpływem wilgoci i zanieczyszczeń, a produkty korozji brudzą i osłabiają papier. Zszywki powodują też punktowe naprężenia: przy przeglądaniu akt łatwiej o rozdarcia przy krawędziach i w miejscu spięcia, co zwiększa degradację dokumentów.
Zwykle nie są polecane do długoterminowego przechowywania, bo mogą odkształcać się, kruszeć lub wywierać miejscowy nacisk na papier. Dodatkowo różne tworzywa starzeją się w różny sposób, co utrudnia ocenę ich wpływu na dokument po wielu latach składowania.
Koszulki zwiększają objętość akt i mogą sprzyjać zaginaniu oraz tarciu krawędzi dokumentów. W praktyce archiwalnej istotne jest też ryzyko długotrwałego oddziaływania materiału koszulki na papier (zależnie od rodzaju folii i warunków przechowywania), dlatego nie są typowym rozwiązaniem archiwalnym.
Najczęstsze problemy powodują elementy metalowe (zszywki, spinacze) oraz przypadkowe tworzywa sztuczne używane długotrwale. Szkodliwe bywa także zbyt mocne ściskanie plików i używanie materiałów o nieznanym składzie. W archiwum preferuje się materiały możliwie obojętne i sprawdzone.
W zadaniach archiwalnych długoterminowych zwykle się ich unika, a jeśli są już w dokumentacji, często rozważa się ich usunięcie w ramach porządkowania (zgodnie z przyjętą praktyką w danej jednostce). O dopuszczalności decyduje cel: krótkie użytkowanie biurowe to co innego niż trwała archiwizacja.
Częsty błąd to przenoszenie nawyków z pracy biurowej do archiwum, np. wybór koszulek foliowych lub metalowych zszywek, bo "porządkują" dokumenty. Drugi błąd to ocenianie rozwiązań tylko pod kątem wygody, bez uwzględnienia skutków wieloletniego przechowywania.
Powinien znać zasady bezpiecznego obchodzenia się z aktami, dobór materiałów pomocniczych (np. przekładek), ryzyka wynikające z metalu i tworzyw, a także podstawowe metody ograniczania zniszczeń mechanicznych. To kompetencje potrzebne przy porządkowaniu, brakowaniu i udostępnianiu akt.
W pytaniach o długie przechowywanie zwykle wygrywają rozwiązania "obojętne" i proste: papier zamiast metalu oraz przypadkowych tworzyw. Jeśli opcja wiąże się z korozją, mocnym ściskiem, przebiciem papieru albo nieznanym składem materiału, najczęściej nie będzie zalecana.
info

Około 46% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Profilaktyka konserwatorska zaleca rozdzielanie części dokumentacji w teczce materiałami obojętnymi i bezpiecznymi dla papieru, dlatego właściwe są papierowe przekładki."

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z podstaw archiwistyki i ochrony zasobu archiwalnego
  • Materiały dydaktyczne szkół/CKZ dotyczące profilaktyki konserwatorskiej dokumentacji papierowej
  • Wytyczne instytucji archiwalnych dotyczące bezpiecznych materiałów i akcesoriów do przechowywania akt

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego