KWALIFIKACJA CHM4 - STYCZEŃ 2017

PYTANIE NR 21.
W celu wykrycia cukrów metodą Tollensa należy wybrać zestaw sprzętu oznaczonego w tabeli numerami:
Ilustracja przedstawia pięć różnych elementów sprzętu laboratoryjnego, które mogą być używane w kontekście analizy
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Próba Tollensa służy do wykrywania związków redukujących (m.in. cukrów redukujących), które redukują jony srebra do srebra metalicznego (efekt "lustra srebrnego"). Poprawny zestaw to taki, który umożliwia bezpieczne wykonanie reakcji probówkowej i ewentualne ogrzewanie zgodnie z procedurą wskazaną w tabeli.

Pełne wyjaśnienie:

Metoda (próba) Tollensa jest klasyczną reakcją jakościową wykorzystywaną do wykrywania związków o właściwościach redukujących, w tym cukrów redukujących. W uproszczeniu badana substancja (np. cukier redukujący zawierający formę aldehydową w równowadze) ulega utlenieniu, a jednocześnie jony srebra w odczynniku Tollensa ulegają redukcji do srebra metalicznego. Widocznym efektem może być osad srebra lub charakterystyczne "lustro srebrne" na ściankach naczynia.

Dlatego dobór sprzętu powinien odpowiadać typowej organizacji takiej próby: reakcja zwykle zachodzi w małej objętości (próby probówkowe), a dla uzyskania czytelnego efektu często stosuje się delikatne ogrzewanie (np. w łaźni wodnej) oraz precyzyjne odmierzanie odczynników. Pytanie odwołuje się do tabeli z numerami elementów wyposażenia, więc poprawna odpowiedź musi być zgodna z tym, które pozycje w tej tabeli odpowiadają niezbędnemu szkłu/sprzętowi do wykonania próby.

  • Odpowiedź "1,3,5" jest poprawna, ponieważ wskazuje zestaw, który (zgodnie z tabelą) zawiera sprzęt potrzebny do przeprowadzenia reakcji i obserwacji efektu w warunkach laboratoryjnych.
  • Odpowiedź "1,3,4" jest niepoprawna, bo obejmuje element zestawu, który w tej konfiguracji nie odpowiada wymaganiom metody z tabeli (może być zbędny lub zastępować element konieczny).
  • Odpowiedź "1,2,3" jest niepoprawna, ponieważ brakuje w niej składnika niezbędnego do prawidłowego wykonania próby zgodnie z tabelą (np. elementu zapewniającego właściwe warunki prowadzenia reakcji).
  • Odpowiedź "2,3,4" jest niepoprawna, bo pomija kluczowy element zestawu wymagany w tabeli i jednocześnie zawiera konfigurację, która nie odpowiada typowemu wykonaniu próby Tollensa.

Wskazówka egzaminacyjna: przed wyborem kombinacji numerów warto w myślach odtworzyć przebieg próby (odmierzenie odczynnika, zmieszanie w naczyniu, ewentualne ogrzanie, obserwacja osadu/"lustra") i sprawdzić, czy dany zestaw sprzętu umożliwia każdy z tych kroków.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Próba Tollensa wykrywa związki o właściwościach redukujących, typowo aldehydy oraz niektóre cukry redukujące. Daje charakterystyczny efekt wydzielania srebra metalicznego (osad lub "lustro srebrne") w wyniku redukcji jonów srebra.
Cukry redukujące to takie, które mogą przejść w formę z wolną grupą aldehydową (lub dającą reakcję jak aldehyd). Dzięki temu utleniają się w warunkach próby, a jednocześnie redukują Ag(I) do Ag(0), co daje widoczny efekt srebra.
"Lustro srebrne" powstaje, gdy jony srebra w odczynniku zostają zredukowane do srebra metalicznego i osadzają się na ściankach czystego naczynia. Warunkiem jest odpowiednia czystość szkła, właściwe stężenia oraz często łagodne ogrzewanie.
Najczęściej stosuje się szkło do małych objętości: probówki, pipety/zakraplacze do odmierzania oraz element umożliwiający kontrolowane ogrzewanie (np. łaźnia wodna) zależnie od procedury. Dokładny dobór w zadaniu wynika z tabeli z numerami sprzętu.
Nie zawsze, ale w praktyce delikatne ogrzewanie często przyspiesza reakcję i ułatwia uzyskanie wyraźnego efektu. W zadaniach egzaminacyjnych trzeba kierować się opisem procedury i tym, jaki sprzęt wskazuje tabela (np. obecność łaźni wodnej lub statywu).
Najczęstsze błędy to mylenie próby Tollensa z próbą Fehlinga, nieuwaga przy odczycie numerów w tabeli oraz wybór "na skróty" zestawu z pozornie pasującym sprzętem. Pomaga sprawdzenie, czy zestaw pozwala: odmierzyć, zmieszać, ewentualnie ogrzać i obserwować efekt.
W próbie Tollensa charakterystyczne jest wydzielanie srebra metalicznego (osad/lustro). W próbie Fehlinga typowo obserwuje się zmianę z niebieskiego na ceglastoczerwony osad tlenku miedzi(I). Na egzaminie zwracaj uwagę na opis odczynnika i spodziewany efekt.
W zadaniach praktycznych i testowych często stosuje się tabelę/rysunek z ponumerowanym wyposażeniem stanowiska. Sprawdza to umiejętność organizacji pracy i doboru aparatury. Poprawna odpowiedź to kombinacja numerów odpowiadająca sprzętowi potrzebnemu do wykonania próby.
Fałszywie ujemny wynik może wynikać m.in. z nieodpowiednich warunków reakcji (zbyt krótki czas, brak łagodnego ogrzewania, złe proporcje), zanieczyszczeń lub niewłaściwego przygotowania odczynnika. W praktyce ważne jest też dokładne oczyszczenie szkła przed obserwacją "lustra".
Utrwal: (1) zasadę reakcji (utlenianie związku i redukcja Ag(I)), (2) obserwacje pozytywne/negatywne, (3) podstawowy sprzęt do prób probówkowych i ogrzewania w łaźni wodnej. Trenuj zadania z tabelami/rysunkami i sprawdzaj, czy zestaw sprzętu pasuje do kroków procedury.
info

Około 29% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Według specjalistów z branży: "Próba Tollensa służy do wykrywania związków redukujących (m.in. cukrów redukujących), które redukują jony srebra do srebra metalicznego (efekt "lustra srebrnego")."

Źródła:

  • Wikipedia: "Tollens' reagent" (opis odczynnika i próby Tollensa) https://en.wikipedia.org/wiki/Tollens%27_reagent - dostęp 2026-03-02
  • Wikipedia: "Silver mirror test" (zasada reakcji i obserwacje) https://en.wikipedia.org/wiki/Silver_mirror_test - dostęp 2026-03-02
  • ChemLibreTexts: "Tollens' Test" (materiał dydaktyczny o teście Tollensa) https://chem.libretexts.org/Bookshelves/Organic_Chemistry/Organic_Chemistry_Lab_Techniques_(Nichols)/Qualitative_Analysis/Tests_for_Aldehydes_and_Ketones/Tollens_Test - dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z chemii analitycznej jakościowej (dział: reakcje charakterystyczne aldehydów i cukrów redukujących)
  • Instrukcje BHP dla pracy z odczynnikami srebra i amoniakiem w laboratorium
  • Ćwiczenia laboratoryjne: porównanie prób Tollensa i Fehlinga na różnych cukrach

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego