Powiększenie lunety (powiększenie kątowe) opisuje, jak bardzo układ zmienia kąt pod jakim widziany jest obiekt przez obserwatora. W praktyce warsztatowej można je wyznaczać na różne sposoby, a jednym z nich jest metoda źrenicowa.
W tej metodzie korzysta się z zależności, że powiększenie wiąże się z tym, jak duża jest "wejściowa" wiązka światła dopuszczona do układu oraz jak duża jest wiązka wychodząca za okularem. Te wielkości opisują odpowiednio:
- źrenica wejściowa (efektywna apertura widziana od strony przedniej układu),
- źrenica wyjściowa (obraz apertury widziany od strony oka; jasny krążek widoczny za okularem).
Jeżeli zmierzymy średnicę źrenicy wejściowej i średnicę źrenicy wyjściowej, otrzymujemy podstawę do wyznaczenia powiększenia z ich relacji. To podejście jest użyteczne w serwisie, bo opiera się na obserwowalnych/mierzalnych średnicach (np. przy pomiarach kontrolnych gotowego przyrządu), a nie wymaga demontażu i dokładnego wyznaczania ogniskowych elementów.
Dlaczego pozostałe propozycje są błędne?
- "ogniskowej i średnicy obiektywu" – sama średnica obiektywu nie wyznacza powiększenia; wpływa przede wszystkim na zdolność zbierania światła i rozdzielczość. Ogniskowa jest istotna, ale do wyznaczenia powiększenia potrzebna jest relacja ogniskowych obiektywu i okularu, a nie ogniskowa + średnica.
- "średnicy okularu i średnicy źrenicy wyjściowej" – średnica mechaniczna okularu (lub jego soczewki) nie jest tym samym co źrenica wejściowa układu i nie tworzy z średnicą źrenicy wyjściowej pary, z której jednoznacznie wyznacza się powiększenie.
- "ogniskowej obiektywu i średnicy źrenicy wejściowej" – z ogniskowej obiektywu i apertury można opisać światłosiłę/liczbę przysłony, ale to nadal nie daje bezpośrednio powiększenia lunety bez informacji o okularze (lub bez pomiaru źrenicy wyjściowej).
Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w odpowiedziach pojawiają się pojęcia źrenica wejściowa i źrenica wyjściowa, to pytanie zwykle dotyczy metody opartej na relacji tych źrenic (praktyczna metoda kontrolna), a nie metody stricte konstrukcyjnej opartej na ogniskowych.
