KWALIFIKACJA BUD13 - STYCZEŃ 2020 (test 2)

PYTANIE NR 12.
W czterosuwowym silniku spalinowym wałek rozrządu obraca się
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W silniku czterosuwowym pełny cykl pracy (ssanie, sprężanie, praca, wydech) trwa dwa obroty wału korbowego.
W tym czasie zawory mają wykonać jeden pełny cykl otwarć i zamknięć, więc wałek rozrządu musi wykonać jeden obrót na dwa obroty wału korbowego (czyli obraca się dwa razy wolniej).

Pełne wyjaśnienie:

W silniku czterosuwowym jeden pełny cykl pracy cylindra obejmuje cztery suwy: ssanie, sprężanie, pracę i wydech. Taki cykl wymaga dwóch pełnych obrotów wału korbowego (łącznie 720° obrotu wału), ponieważ tłok musi wykonać dwa ruchy w górę i dwa w dół, zanim sekwencja zacznie się powtarzać.

Układ rozrządu steruje zaworami dolotowymi i wylotowymi. Aby rozrząd był zsynchronizowany z cyklem czterosuwowym, zawory muszą przejść przez swoją sekwencję otwarć i zamknięć raz na cały cykl. Oznacza to, że wałek rozrządu wykonuje jeden obrót wtedy, gdy wał korbowy wykona dwa obroty. W praktyce jest to realizowane przez przełożenie 2:1 (np. odpowiednie średnice kół zębatych lub liczby zębów na pasku/łańcuchu).

Dlatego poprawne jest stwierdzenie: "dwa razy wolniej od wału korbowego". Jeśli wałek rozrządu obracałby się z tą samą prędkością co wał korbowy, fazy rozrządu powtarzałyby się co jeden obrót wału korbowego, czyli co 360°, co jest charakterystyczne dla cyklu dwusuwowego, a nie czterosuwowego. Odpowiedź "dwa razy szybciej" oznaczałaby, że zawory wykonywałyby pełną sekwencję dwa razy w trakcie jednego cyklu czterosuwowego, co prowadziłoby do całkowitej niesynchronizacji. Z kolei "cztery razy szybciej" jest jeszcze bardziej sprzeczne z zasadą działania i nie występuje w typowym układzie rozrządu.

W diagnostyce i obsłudze maszyn roboczych ta zależność ma znaczenie przy ustawianiu znaków rozrządu i ocenie skutków przeskoczenia paska/łańcucha: nawet niewielkie przesunięcie na wałku rozrządu przekłada się na istotną zmianę momentu otwarcia zaworów względem położenia tłoka.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Bo pełny cykl czterosuwowy trwa dwa obroty wału korbowego (720°), a zawory mają wykonać jeden cykl otwarć i zamknięć na ten pełny cykl. Dlatego wałek rozrządu wykonuje 1 obrót na 2 obroty wału korbowego, czyli pracuje z połową prędkości.
Oznacza, że element napędzający (wał korbowy) obraca się dwa razy na jeden obrót elementu napędzanego (wałka rozrządu). W praktyce realizują to koła zębate albo zestaw pasek/łańcuch i koła o odpowiednich średnicach lub liczbie zębów.
Przestawienie rozrządu zmienia moment otwarcia i zamknięcia zaworów względem położenia tłoka. Typowe skutki to spadek mocy, nierówna praca, trudny rozruch, dymienie i wzrost zużycia paliwa. W skrajnych przypadkach może dojść do kolizji zaworów z tłokiem.
W klasycznym silniku dwusuwowym zwykle nie ma typowego wałka rozrządu z zaworami jak w czterosuwie, bo wymiana ładunku odbywa się przez okna/porty w cylindrze. Jeśli występują rozwiązania zaworowe, zależności mogą być inne i zależą od konstrukcji.
Objawy to m.in. pogorszenie osiągów, trudności z uruchomieniem, nierówna praca, nietypowe odgłosy z okolic osłony rozrządu, a czasem zapalenie kontrolki błędu silnika. Pewne potwierdzenie daje kontrola ustawienia znaków oraz stanu paska/łańcucha i napinaczy.
Za synchronizację odpowiada układ rozrządu: wał korbowy, wałek rozrządu oraz element napędu (pasek, łańcuch lub koła zębate), a także napinacze i prowadnice. Kluczowe jest poprawne ustawienie faz rozrządu według znaków montażowych producenta.
Ogólnie: zawór dolotowy otwiera się na czas napełniania cylindra (ssanie), a zawór wydechowy na czas usuwania spalin (wydech). W praktyce występują wyprzedzenia i opóźnienia oraz tzw. nakładanie faz, zależne od konstrukcji silnika.
Najczęściej myli się liczbę obrotów wału korbowego potrzebną na pełny cykl czterosuwowy i intuicyjnie wybiera "taka sama prędkość". Pomaga zapamiętać: 4 suwy = 2 obroty wału korbowego, więc wałek rozrządu robi wtedy 1 obrót.
W praktyce serwisowej zwykle nie mierzy się jej bezpośrednio, tylko wnioskuje z konstrukcji i dokumentacji. Można obserwować sygnały czujników położenia wału i wałka w diagnostyce komputerowej (jeśli występują) i ocenić synchronizację według parametrów/usterek.
Bo operator i mechanik eksploatujący sprzęt musi rozumieć podstawy pracy silnika: wpływ rozrządu na moc, spalanie i niezawodność. Wiedza pomaga trafniej ocenić objawy awarii, nie doprowadzić do pracy na uszkodzonym rozrządzie i właściwie zlecić serwis.
info

Statystycznie 55% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Źródła:

  • Wikipedia: "Four-stroke engine" (opis cyklu 4-suwowego i zależności 720° wału korbowego), https://en.wikipedia.org/wiki/Four-stroke_engine (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia: "Camshaft" (zależność prędkości wałka rozrządu w silniku czterosuwowym), https://en.wikipedia.org/wiki/Camshaft (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręczniki/kompendia z budowy i eksploatacji silników spalinowych (dział: rozrząd, cykl czterosuwowy)
  • Materiały producentów maszyn i silników (DTR, instrukcje serwisowe) opisujące ustawianie rozrządu
  • Zasoby edukacyjne przedstawiające animacje cyklu czterosuwowego i pracy zaworów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego