KWALIFIKACJA CHM4 - WRZESIEŃ 2014

PYTANIE NR 26.
W dwóch nieopisanych kolbach znajdują się roztwory kwasu solnego o różnych stężeniach: 0,1 mol/dm3 i 0,01 mol/dm3. W celu rozróżnienia tych roztworów HCl nie można zastosować
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Papierki lakmusowe wskazują jedynie charakter odczynu (kwaśny/zasadowy), a oba roztwory HCl — 0,1 mol/dm3 i 0,01 mol/dm3 — dadzą wynik "kwaśny". Do rozróżnienia stężeń potrzebna jest metoda ilościowa, np. pomiar pH lub miareczkowanie roztworem NaOH.

Pełne wyjaśnienie:

W pytaniu porównuje się dwa roztwory tego samego kwasu (HCl) o różnych stężeniach: 0,1 mol/dm3 oraz 0,01 mol/dm3. Aby je rozróżnić, metoda musi reagować na różnicę ilościową (stężenie), a nie tylko na sam fakt, że roztwór jest kwasem.

Papierki lakmusowe są wskaźnikiem jakościowym: informują, czy środowisko jest kwaśne lub zasadowe (zmiana barwy w określonym kierunku). Ponieważ oba badane roztwory są roztworami kwasu solnego, w obu przypadkach lakmus pokaże odczyn kwaśny. Nie uzyskuje się w ten sposób wiarygodnej informacji, który roztwór ma wyższe stężenie, więc ta metoda nie nadaje się do rozróżnienia.

Pozostałe propozycje są metodami, które mogą wykazać różnicę stężeń:

  • Pomiar pH pH-metrem z elektrodą szklaną daje wynik liczbowy. Dla mocnego kwasu pH zmienia się wraz ze stężeniem jonów H+, więc dwa roztwory o stężeniach różniących się 10-krotnie powinny dać różne wskazania pH (przy poprawnej kalibracji i zachowaniu zasad pomiaru).
  • Miareczkowanie alkacymetryczne NaOH pozwala wyznaczyć ilość kwasu na podstawie objętości zużytej zasady o znanym mianie. Dla większego stężenia HCl potrzeba więcej NaOH do osiągnięcia punktu końcowego, więc roztwory da się rozróżnić.
  • Miareczkowanie konduktometryczne NaOH wykorzystuje zmianę przewodnictwa podczas neutralizacji. Przebieg krzywej konduktometrycznej oraz objętość w punkcie równoważnikowym zależą od ilości reagentów, więc także umożliwiają rozróżnienie stężeń.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne jako "nie można zastosować"? Bo są to techniki dające informację ilościową (pH, punkt równoważnikowy lub przebieg przewodnictwa), a więc różnicują roztwory o różnym stężeniu. Najczęstszą pułapką jest utożsamienie "wskaźnika" z "mierzeniem stężenia": lakmus nie jest narzędziem do porównywania mocy/ilości kwasu, tylko do sprawdzenia, czy roztwór jest kwasowy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Lakmus informuje głównie, czy roztwór jest kwaśny czy zasadowy. Oba roztwory HCl mają odczyn kwaśny, więc zmiana barwy będzie taka sama. Do rozróżnienia stężeń potrzebujesz metody ilościowej, np. pH-metru albo miareczkowania NaOH.
pH-metr z elektrodą szklaną daje wynik liczbowy, który zmienia się wraz ze stężeniem jonów H+. Przy poprawnej kalibracji i właściwej technice pomiaru roztwór 0,1 mol/dm3 będzie miał niższe pH niż 0,01 mol/dm3, więc roztwory da się porównać.
To miareczkowanie kwasu roztworem zasady (np. NaOH) o znanym mianie. Dla tej samej objętości próbki roztwór bardziej stężony zawiera więcej moli HCl, więc do neutralizacji zużyje się większą objętość NaOH. Porównanie zużycia titranta pozwala wskazać, który roztwór jest bardziej stężony.
Oranż metylowy jest wskaźnikiem zmieniającym barwę w zakresie pH typowym dla miareczkowań kwas–zasada. W praktyce pozwala zauważyć punkt końcowy miareczkowania, gdy zbliżasz się do zobojętnienia próbki. Dzięki temu możesz porównać, ile NaOH zużyto dla dwóch roztworów HCl.
W konduktometrii mierzy się przewodnictwo roztworu podczas dodawania titranta. W trakcie neutralizacji zmienia się skład jonowy (zanik H+, pojawianie się/zanik jonów o innej ruchliwości), co daje charakterystyczną zmianę przewodnictwa. Punkt równoważnikowy i zużyta objętość NaOH zależą od ilości HCl w próbce.
Może dać wskazanie bardziej "pH-owe" niż lakmus, ale dokładność odczytu barwy jest ograniczona i zależy od warunków. W zadaniu egzaminacyjnym za metodę pewną do rozróżnienia stężeń uznaje się pomiar pH pH-metrem lub miareczkowanie. Lakmus jest typowo traktowany jako wskaźnik jakościowy.
Najczęściej myli się informację "kwaśny/zasadowy" z informacją o stężeniu. Wskaźnik może zmienić barwę w obu roztworach, ale to nie znaczy, że rozróżnia ich stężenia. Częsty błąd to też nieuwzględnienie, że ocena koloru jest subiektywna i mało precyzyjna w porównaniu z metodami pomiarowymi.
To stężenie molowe (molowość): liczba moli substancji rozpuszczonej w 1 dm3 roztworu. Roztwór 0,1 mol/dm3 zawiera 10 razy więcej moli HCl w tej samej objętości niż roztwór 0,01 mol/dm3. Ta różnica ujawnia się w pomiarze pH i w miareczkowaniu.
Lakmus wystarcza do szybkiej, orientacyjnej kontroli, czy medium jest kwaśne czy zasadowe (np. wstępna identyfikacja). pH-metr jest potrzebny, gdy liczy się wartość liczbowa pH, porównywanie roztworów, kontrola procesu lub dokumentowanie jakości. W praktyce przemysłowej pH-metr daje lepszą powtarzalność i możliwość zapisu wyników.
Ucz się rozróżniać metody jakościowe (wskaźniki barwne) od ilościowych (pH-metria, miareczkowania, konduktometria). Ćwicz dobór metody do celu: "czy to kwas?" vs "ile kwasu?". Powtórz też zasady pracy z pH-metrem (kalibracja, płukanie, stabilizacja wskazań).
info

Statystycznie 59% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że papierki lakmusowe wskazują jedynie charakter odczynu (kwaśny/zasadowy), a oba roztwory HCl — 0,1 mol/dm3 i 0,01 mol/dm3 — dadzą wynik "kwaśny".

Źródła:

  • IUPAC Gold Book: "pH" (definicja i znaczenie wielkości pH), https://goldbook.iupac.org/terms/view/P04524 - accessed 2026-02-18
  • IUPAC Gold Book: "litmus" (charakter wskaźnika lakmusowego), https://goldbook.iupac.org/terms/view/L03500 - accessed 2026-02-18
  • ISO 10523:2012, "Water quality — Determination of pH" (zasady pomiaru pH elektrodą szklaną), rozdz. dotyczące metody elektrochemicznej

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z analizy miareczkowej (miareczkowania kwas-zasada)
  • Instrukcje laboratoryjne dotyczące kalibracji pH-metru i pracy z elektrodą szklaną
  • Ćwiczenia z doboru wskaźnika do miareczkowania (np. oranż metylowy)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego