KWALIFIKACJA ROL10 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 36.
W indeksie selekcyjnym zwierząt hodowlanych bierze się pod uwagę cechy
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Indeks selekcyjny ma prowadzić do możliwie dużego postępu hodowlanego i jednocześnie poprawy opłacalności produkcji. Dlatego uwzględnia się cechy o wysokiej wartości ekonomicznej (dają realny zysk) oraz o wysokiej odziedziczalności (selekcja skutecznie przenosi je na potomstwo).

Pełne wyjaśnienie:

Indeks selekcyjny to narzędzie wspomagające wybór zwierząt do dalszej hodowli. Jego sens polega na tym, aby selekcja nie była przypadkowa, tylko ukierunkowana na takie cechy, które jednocześnie:

  • mają wysoką wartość ekonomiczną – czyli ich poprawa przekłada się na wymierne korzyści w gospodarstwie (np. większy przychód, mniejsze koszty, lepsza efektywność),
  • mają wysoki wskaźnik odziedziczalności – czyli duża część zróżnicowania cechy wynika z różnic genetycznych, a nie wyłącznie z warunków środowiska. W takiej sytuacji dobór najlepszych osobników daje większą szansę, że potomstwo odziedziczy pożądany poziom cechy.

Odpowiedź "o wysokiej wartości ekonomicznej i wysokim wskaźniku odziedziczalności" jest więc spójna z celem indeksu: maksymalizować efekt gospodarczy i skuteczność selekcji.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "o wysokiej wartości ekonomicznej i niskim wskaźniku odziedziczalności" – nawet jeśli cecha jest ważna finansowo, niska odziedziczalność oznacza, że duży udział ma środowisko. Wtedy selekcja genetyczna daje wolniejszy i mniej pewny postęp, a lepsze efekty może przynieść poprawa żywienia, utrzymania lub profilaktyki.
  • "o niskiej wartości ekonomicznej i wysokim wskaźniku odziedziczalności" – cecha może być łatwa do "poprawienia" selekcją, ale jeśli ma małe znaczenie dla opłacalności, jej priorytet w indeksie powinien być niski, bo nie optymalizuje wyniku ekonomicznego gospodarstwa.
  • "o niskiej wartości ekonomicznej i niskim wskaźniku odziedziczalności" – to najgorsze połączenie: mała korzyść ekonomiczna i mała skuteczność selekcji.

Wskazówka do nauki: w indeksie selekcyjnym szukaj zawsze pary "opłaca się" (wartość ekonomiczna) i "da się odziedziczyć" (odziedziczalność). Jeśli brakuje któregoś z tych elementów, cecha nie jest dobrym kandydatem do silnego uwzględnienia w selekcji.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Indeks selekcyjny to metoda łączenia kilku cech w jeden wynik, który ułatwia wybór najlepszych zwierząt do hodowli. Uwzględnia, które cechy są ważne ekonomicznie oraz na ile skutecznie można je poprawić przez selekcję (zależnie m.in. od odziedziczalności).
Największą wagę zwykle dostają cechy, które realnie wpływają na opłacalność produkcji (wysoka wartość ekonomiczna) i jednocześnie dają się skutecznie poprawiać selekcją (wysoka odziedziczalność). Taki dobór zwiększa szansę na szybki i opłacalny postęp hodowlany.
Wysoka odziedziczalność oznacza, że różnice między zwierzętami wynikają w dużej mierze z genów, więc wybór najlepszych osobników częściej daje potomstwo o lepszych parametrach. Przy niskiej odziedziczalności większą rolę ma środowisko, a postęp genetyczny jest wolniejszy.
Niska odziedziczalność sugeruje, że na wynik cechy mocno wpływają warunki utrzymania, żywienie, zdrowotność i organizacja produkcji. W takiej sytuacji samo dobieranie zwierząt może nie dać szybkiej poprawy, a lepszy efekt przyniosą działania środowiskowe i zootechniczne.
Nie zawsze. Jeśli cecha ma wysoką wartość ekonomiczną, ale niską odziedziczalność, selekcja genetyczna może być mało skuteczna lub powolna. Wtedy część poprawy uzyskuje się szybciej przez technologię produkcji (pasza, dobrostan, profilaktyka), a selekcję stosuje się ostrożnie.
Często wybierają odpowiedź kierując się tylko jednym kryterium (np. "wysoka wartość ekonomiczna") i pomijają odziedziczalność. Inny błąd to intuicyjne uznanie, że "trudne cechy" mają być w indeksie mimo niskiej odziedziczalności, co obniża skuteczność selekcji.
Wartość ekonomiczna mówi, jak bardzo poprawa cechy wpływa na wynik finansowy gospodarstwa. Odziedziczalność mówi, w jakim stopniu różnice w tej cesze są uwarunkowane genetycznie w populacji. Jedno dotyczy opłacalności, drugie skuteczności selekcji.
Zwykle wtedy, gdy cecha ma niską odziedziczalność (duży wpływ środowiska). Przykładowo poprawa żywienia, higieny i dobrostanu może szybciej podnieść wyniki produkcyjne niż selekcja. Selekcja nadal może pomagać, ale efekty są wolniejsze.
Tak, to jedna z głównych idei indeksu selekcyjnego: łączy on kilka cech w jedną ocenę, aby nie poprawiać jednej cechy kosztem innych. W praktyce pomaga to wybierać zwierzęta "najlepsze łącznie", a nie tylko rekordzistów w jednym parametrze.
Skup się na rozumieniu zależności: postęp selekcyjny rośnie, gdy cecha jest bardziej odziedziczalna, a sens selekcji wynika z opłacalności. Ćwicz rozpoznawanie par: "wysoka/niska wartość ekonomiczna" i "wysoka/niska odziedziczalność" w krótkich zadaniach testowych.
info

Statystycznie 41% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że indeks selekcyjny ma prowadzić do możliwie dużego postępu hodowlanego i jednocześnie poprawy opłacalności produkcji.

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z hodowli zwierząt oraz genetyki ilościowej (tematy: odziedziczalność, selekcja, indeks selekcyjny)
  • Materiały dydaktyczne szkół rolniczych dotyczące oceny hodowlanej i postępu genetycznego
  • Notatki z lekcji/ćwiczeń o zależności postępu selekcyjnego od odziedziczalności i intensywności selekcji

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego