Kompensata niedoborów niezawinionych nadwyżkami (ujawnionymi podczas tego samego spisu z natury) polega na tym, że najpierw zestawia się ze sobą dodatnie i ujemne różnice inwentaryzacyjne, a dopiero później rozlicza pozostałe saldo zgodnie z decyzją jednostki (np. jako koszt lub przychód). Właśnie dlatego w zapisie kompensaty wykorzystuje się konta rozliczeniowe, a nie konta kosztowe.
Poprawny schemat to: Dt konta Rozliczenie nadwyżek, Ct konta Rozliczenie niedoborów i szkód. Taki zapis oznacza, że nadwyżki "pokrywają" (zmniejszają) wartość niedoborów – saldo konta rozliczenia niedoborów zostaje pomniejszone o wartość nadwyżek, które mogą zostać uznane za kompensujące.
Dlaczego pozostałe propozycje są błędne?
- Odwrócenie stron kont (Dt rozliczenie niedoborów, Ct rozliczenie nadwyżek) zmienia sens operacji i prowadzi do przeciwnego efektu na saldach kont – zamiast kompensować niedobory nadwyżkami, księgowanie wskazuje inny kierunek rozliczenia.
- Ujęcie na kontach "Pozostałe koszty rodzajowe" jest typowe dla sytuacji, gdy niedobór (lub szkoda) ostatecznie obciąża wynik finansowy. Kompensata jest etapem wcześniejszym i nie przesądza jeszcze o koszcie.
- Zapis Dt "Pozostałe koszty rodzajowe", Ct "Rozliczenie niedoborów i szkód" sugeruje księgowanie kosztu i jednoczesne zamykanie rozliczenia niedoboru, ale pomija fakt, że niedobór miał zostać skompensowany nadwyżką z tego samego spisu.
Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w treści pojawia się słowo kompensata, w pierwszej kolejności szukaj odpowiedzi z kontami rozliczeniowymi, a nie bezpośrednio kosztowymi lub przychodowymi.
