KWALIFIKACJA ELM3 - STYCZEŃ 2017 (test 2)

PYTANIE NR 26.
W jaki sposób zareaguje tłok siłownika 1A1 na krótkotrwałe naciśnięcie przycisku sterującego zaworu 1V1 w układzie przedstawionym na schemacie?
Ilustracja przedstawia schemat pneumatyczny związany z układem sterowania siłownikiem.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Krótkotrwałe naciśnięcie przycisku sterującego 1V1 wywołuje wysuw tłoka siłownika 1A1. Powrót nie następuje natychmiast po zwolnieniu przycisku, ponieważ element 1V2 realizuje zwłokę czasową w torze sterowania powrotu. Dlatego po czasie nastawionym na 1V2 tłok wsunie się.

Pełne wyjaśnienie:

W tego typu zadaniach kluczowe jest rozróżnienie dwóch zjawisk: zmiany prędkości ruchu (dławienie przepływu) oraz zmiany momentu rozpoczęcia ruchu (opóźnienie czasowe w sterowaniu).

Jeżeli przycisk sterujący zaworu 1V1 zostanie naciśnięty tylko na krótko, układ dostaje impuls sterujący, który inicjuje ruch siłownika 1A1 w kierunku wysuwu. Sam fakt, że sygnał jest krótkotrwały, nie przesądza jeszcze o natychmiastowym powrocie, bo w układzie może występować element podtrzymania lub opóźnienia reakcji w torze sterowania.

Poprawna odpowiedź wskazuje sekwencję: wysuw, a następnie wsuw po czasie ustawionym na 1V2. Oznacza to, że 1V2 wprowadza zwłokę czasową dla sygnału odpowiedzialnego za rozpoczęcie ruchu powrotnego (np. opóźnia przełączenie sterowania na wsuw lub opóźnia zanik/pojawienie się sygnału sterującego w odpowiedniej gałęzi).

  • Odpowiedź mówiąca o "wysunie się z opóźnieniem ustawionym na 1V2 i natychmiast wsunie się" miesza role elementów: opóźnienie zostaje przypisane do wysuwu, a nie do powrotu, oraz zakłada brak zwłoki po zwolnieniu przycisku.
  • Wariant "wysunie się powoli z dławieniem zależnym od ustawienia 1V1 i natychmiast wsunie się" błędnie przenosi uwagę na regulację prędkości (powoli) i przypisuje dławienie niewłaściwemu miejscu, zamiast analizować funkcję 1V2 jako elementu czasowego.
  • Stwierdzenie "wysunie się powoli i tak samo się wsunie, zależnie od ustawionego dławienia na 1V2" interpretuje 1V2 jako element dławiący wpływający na oba kierunki ruchu. W zadaniu 1V2 jest powiązany z czasem, więc opis "po czasie ustawionym" jest istotą działania, nie symetryczne dławienie.

Wskazówka egzaminacyjna: przy pytaniach o reakcję na krótki impuls zawsze sprawdzaj na schemacie, czy w torze sterowania jest element czasowy (zwłoka) oraz czy dotyczy on wysuwu czy powrotu. To pozwala odróżnić odpowiedzi o opóźnieniu od odpowiedzi o "powolnym ruchu".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To podanie krótkiego impulsu sterującego na zawór. Skutek zależy od tego, czy układ ma podtrzymanie/zwłokę w torze sterowania. W praktyce impuls może uruchomić wysuw, a powrót może nastąpić natychmiast albo dopiero po zadanym czasie, jeśli zastosowano element czasowy.
Zawór czasowy wprowadza zwłokę w pojawieniu się lub zaniku sygnału sterującego. Dzięki temu siłownik może np. utrzymać położenie przez określony czas, a dopiero potem wykonać powrót. Czas ustawia się zwykle pokrętłem, zmieniając napełnianie/odpowietrzanie komory sterującej.
Bo tor sterowania ruchem powrotnym może być opóźniony (zwłoka czasowa) niezależnie od tego, że sygnał z przycisku był krótki. Układ może "pamiętać" stan przez element czasowy lub pneumatyczne podtrzymanie, a przełączenie na wsuw następuje dopiero po upływie ustawionego czasu.
Dławienie zmienia prędkość ruchu (siłownik porusza się wolniej/szybciej). Opóźnienie zmienia moment startu reakcji (ruch zaczyna się później). Jeśli w odpowiedzi pojawia się "po czasie ustawionym", chodzi o zwłokę; jeśli "powoli", zwykle o dławienie przepływu.
Najczęściej są to pneumatyczne zawory czasowe (zwłoka), układy opóźnionego odpowietrzania komory sterującej, czasowe podtrzymania sygnału oraz czasem układy z pamięcią (zawory bistabilne z odpowiednim sterowaniem). Na schemacie szukaj symboli elementu czasowego w torze sterowania.
Nie. Natychmiastowy powrót jest typowy, gdy po zwolnieniu przycisku sygnał sterujący znika i nie ma podtrzymania ani zwłoki. Jeśli jednak w układzie jest element czasowy lub podtrzymanie, to po zwolnieniu przycisku tłok może wrócić dopiero po zadanym czasie.
Typowe błędy to: pomijanie elementu czasowego, mylenie zwłoki z dławieniem, przypisanie opóźnienia do złego kierunku ruchu (wysuw zamiast wsuw), oraz ocenianie działania tylko po oznaczeniach 1V1/1V2 bez prześledzenia połączeń. Pomaga analiza: skąd idzie sygnał i co go opóźnia.
W praktyce obserwuje się, po której operacji występuje przerwa czasowa: czy po naciśnięciu przycisku ruch startuje z opóźnieniem, czy po puszczeniu (lub po osiągnięciu położenia) układ "czeka" przed powrotem. Dodatkowo w diagnostyce sprawdza się, w której gałęzi sterowania jest zawór czasowy.
Gdy trzeba zapewnić czas na docisk, stabilizację elementu, wykonanie operacji technologicznej lub bezpieczeństwo (np. utrzymanie zacisku przez chwilę). Opóźnienie powrotu bywa też potrzebne do synchronizacji sekwencji w układach pneumatycznych bez sterownika PLC.
Ćwicz czytanie schematów: identyfikuj siłownik, zawór sterujący kierunkiem, elementy czasowe i dławiki. Dla każdego wariantu sterowania przeprowadź "symulację" w głowie: co się dzieje po podaniu sygnału i co po jego zaniku. Warto rozwiązywać zadania z impulsami i zwłokami.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 64% zdających egzamin. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że krótkotrwałe naciśnięcie przycisku sterującego 1V1 wywołuje wysuw tłoka siłownika 1A1.

Źródła:

  • ISO 1219-1:2012, Fluid power systems and components — Graphical symbols and circuit diagrams — Part 1: Graphical symbols for conventional use and data-processing applications
  • Festo Didactic, "Pneumatics Basic Level (TP 101)", rozdziały o zaworach sterujących oraz elementach czasowych (materiał szkoleniowy)

Materiały:

  • Podręczniki i kursy z podstaw pneumatyki siłowej (symbole, zawory, siłowniki)
  • Materiały dydaktyczne producentów (np. zestawy ćwiczeń z elementami czasowymi i dławiącymi)
  • Ćwiczenia z czytania schematów wg symboliki ISO dla układów pneumatycznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego