KWALIFIKACJA MED9 - CZERWIEC 2014

PYTANIE NR 4.
W maściach o podłożu hydrofilowym jako substancję konserwującą stosuje się
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Hydroksybenzoesan metylu (paraben) jest typową substancją konserwującą stosowaną w preparatach zawierających fazę wodną, w tym w maściach na podłożu hydrofilowym. Pozostałe propozycje pełnią zwykle inne funkcje: laurylosiarczan sodu to surfaktant, alkohol cetostearylowy działa głównie strukturotwórczo, a glikol propylenowy jest przede wszystkim rozpuszczalnikiem i humektantem.

Pełne wyjaśnienie:

W maściach na podłożu hydrofilowym występuje środowisko sprzyjające rozwojowi drobnoustrojów (zwykle obecność wody lub składników wiążących wodę). Dlatego w takich formulacjach często stosuje się substancje konserwujące, których zadaniem jest ograniczenie wzrostu mikroorganizmów podczas przechowywania i używania preparatu.

Odpowiedź "hydroksybenzoesan metylu" jest poprawna, ponieważ jest to paraben – klasyczna substancja konserwująca wykorzystywana w wielu preparatach farmaceutycznych (również półstałych). Jej rola w recepturze polega na działaniu przeciwdrobnoustrojowym, a nie na tworzeniu konsystencji czy poprawie właściwości użytkowych.

Pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe, bo dotyczą składników o innych, typowych funkcjach technologicznych:

  • "laurylosiarczan sodu" – to przede wszystkim surfaktant (środek powierzchniowo czynny). Może wpływać na zwilżanie i właściwości myjące/solubilizujące, ale nie jest standardowo wskazywany jako podstawowy konserwant w maściach hydrofilowych.
  • "alkohol cetostearylowy" – jest mieszaniną alkoholi tłuszczowych, zwykle działa jako składnik strukturotwórczy lub wspomagający konsystencję (zagęstnik, stabilizator emulsji), a nie jako konserwant.
  • "glikol propylenowy" – pełni głównie funkcję humektantu i rozpuszczalnika; może zmieniać aktywność wody w formulacji, ale w typowych pytaniach egzaminacyjnych nie jest klasyfikowany jako właściwa "substancja konserwująca".

Wskazówka egzaminacyjna: gdy pytanie brzmi o konserwant, szukaj nazw kojarzonych z ochroną mikrobiologiczną (np. parabeny), a nie składników opisujących lepkość, emulgowanie czy nawilżanie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Podłoże hydrofilowe to baza maściowa, która dobrze łączy się z wodą (wchłania ją lub miesza się z nią). Takie podłoża ułatwiają zmywanie preparatu, ale jednocześnie częściej wymagają ochrony mikrobiologicznej, bo obecność wody sprzyja rozwojowi drobnoustrojów.
W maściach hydrofilowych zwykle występuje faza wodna lub składniki wiążące wodę, co tworzy warunki do namnażania bakterii i grzybów. Konserwant ogranicza to ryzyko w czasie przechowywania oraz podczas używania przez pacjenta (kontakt z palcami, powietrzem).
Hydroksybenzoesan metylu to nazwa chemiczna jednego z parabenów. W praktyce technologii postaci leku jest kojarzony przede wszystkim z funkcją konserwującą, czyli ochroną preparatu przed skażeniem mikrobiologicznym, szczególnie w formulacjach zawierających wodę.
Konserwant rozpoznasz po tym, że jego celem jest hamowanie wzrostu drobnoustrojów, a nie tworzenie emulsji. Emulgator odpowiada za połączenie faz (np. oleju i wody) i stabilność układu. Na egzaminie warto kojarzyć parabeny z konserwantami, a surfaktanty częściej z emulgacją.
Laurylosiarczan sodu jest przede wszystkim substancją powierzchniowo czynną (surfaktantem). Może wpływać na zwilżanie i właściwości układu, ale w typowej klasyfikacji składników maści nie jest wskazywany jako podstawowa substancja konserwująca, dlatego nie jest najlepszą odpowiedzią w takim pytaniu.
Alkohol cetostearylowy najczęściej pełni funkcję strukturotwórczą: zwiększa lepkość, poprawia konsystencję oraz może stabilizować emulsje. Nie jest typowym konserwantem. To częsty "wabik" w testach, bo słowo "alkohol" bywa błędnie kojarzone z działaniem odkażającym.
Glikol propylenowy stosuje się głównie jako humektant (wiąże wodę), rozpuszczalnik oraz składnik poprawiający właściwości aplikacyjne. Może pośrednio wpływać na środowisko wodne preparatu, ale w pytaniach o konserwant zwykle nie jest traktowany jako właściwa substancja konserwująca.
Konserwant rozważa się szczególnie wtedy, gdy maść zawiera wodę lub składniki sprzyjające rozwojowi drobnoustrojów oraz gdy preparat ma być przechowywany dłużej lub będzie wielokrotnie otwierany. Decyzja zależy od składu, sposobu użycia i ryzyka zanieczyszczenia.
Najczęstsze pomyłki to wybór składnika "znanego z receptur" zamiast faktycznego konserwantu oraz mylenie konserwantu z emulgatorem, zagęstnikiem lub humektantem. Warto uczyć się funkcji składników: co odpowiada za mikrobiologię, a co za konsystencję i stabilność.
Najskuteczniej działa nauka "funkcja → przykład": osobno konserwanty, emulgatory, alkohole tłuszczowe, humektanty i rozpuszczalniki. Trenuj na krótkich zestawieniach i pytaniach testowych. Na egzaminie czytaj polecenie uważnie: pytanie o konserwant nie pyta o stabilizator.
info

Statystycznie 49% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Hydroksybenzoesan metylu (paraben) jest typową substancją konserwującą stosowaną w preparatach zawierających fazę wodną, w tym w maściach na podłożu hydrofilowym."

Materiały:

  • Podręczniki z technologii postaci leku i farmacji recepturowej (działy: maści, podłoża, konserwanty)
  • Materiały szkolne/CKE dla kwalifikacji związanych z recepturą apteczną (zestawienia substancji pomocniczych i ich funkcji)
  • Karty charakterystyki i opisy substancji pomocniczych (konserwanty, emulgatory, humektanty) używanych w recepturze

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego