KWALIFIKACJA ELM5 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 29.
W przekształtniku DC/DC typu "boost" (układ podwyższający napięcie stałe), pracującym przy częstotliwości f = 1 kHz, w którym wartość średnia napięcia wyjściowego Uo = 20 V, a napięcia wejściowego UD = 10 V, czas impulsu ti powinien wynosić
Ilustracja przedstawia wzór matematyczny związany z przekształtnikiem DC/DC typu "boost".
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dla idealnego przekształtnika boost zachodzi zależność: Uo=UD/(1−D), gdzie D to wypełnienie. Stąd D=1−UD/Uo=1−10/20=0,5. Okres T=1/f=1/1 kHz=1 ms, więc czas impulsu (ON) ti=D·T=0,5·1 ms=0,5 ms=500 µs.

Pełne wyjaśnienie:

W przekształtniku DC/DC typu boost (podwyższającym napięcie) w idealnym modelu, w trybie pracy z przełączaniem PWM, średnie napięcie wyjściowe wiąże się z napięciem wejściowym przez współczynnik wypełnienia D:

Uo = UD / (1 − D)

Najpierw wyznaczamy wypełnienie z danych napięć:

1 − D = UD/Uo = 10/20 = 0,5
zatem D = 0,5.

Częstotliwość przełączania wynosi f = 1 kHz, więc okres sygnału sterującego:

T = 1/f = 1/1000 s = 0,001 s = 1 ms.

"Czas impulsu" ti (czas włączenia klucza, stan ON) jest równy części okresu odpowiadającej wypełnieniu:

ti = D · T = 0,5 · 1 ms = 0,5 ms = 500 µs.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 250 µs odpowiadałoby D=0,25, co dawałoby Uo=10/(1−0,25)=13,33 V, a nie 20 V.
  • 750 µs odpowiada D=0,75, co w idealnym boost dałoby Uo=10/(1−0,75)=40 V, więc znacząco zawyża wynik.
  • 1000 µs oznaczałoby D=1 (ciągłe włączenie), a to nie jest poprawny stan pracy typowej przetwornicy PWM i nie wynika z podanych napięć.

Wskazówka egzaminacyjna: najczęstsze potknięcia to pomylenie wzoru dla boost z buck oraz błędy jednostek (kHz↔ms↔µs). Zawsze licz kolejno: D z napięć, potem T z f, a na końcu ti=D·T.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
W idealnym boost korzysta się z relacji Uo = UD/(1−D). Przekształć wzór: D = 1 − UD/Uo. Podstaw wartości napięć (w tych samych jednostkach), a otrzymasz wypełnienie jako liczbę od 0 do 1.
Zwykle ti oznacza czas włączenia klucza (stan ON) w jednym okresie przełączania. Jest powiązany z wypełnieniem: t_i = D·T, gdzie T to okres sygnału PWM.
Podczas włączenia klucza energia jest magazynowana w indukcyjności, a podczas wyłączenia indukcyjność oddaje energię do obciążenia przez diodę/układ synchroniczny. Suma napięć w tej fazie powoduje, że średnie Uo może przewyższać UD.
Okres T liczysz z T=1/f. Dla 1 kHz: T=1/1000 s=0,001 s=1 ms. A 1 ms to 1000 µs. To szybka ścieżka przeliczeń przy zadaniach PWM.
Zapamiętaj sens: buck obniża, więc Uo= D·UD (proporcjonalnie do D). Boost podwyższa, więc w mianowniku pojawia się (1−D): Uo=UD/(1−D). Ta różnica chroni przed podstawowym błędem topologii.
W idealnym modelu tak: Uo/UD = 1/(1−D), więc dla D=0,5 otrzymujesz 2. W praktyce wynik może być niższy przez straty na diodzie, tranzystorze, rezystancji cewki i ograniczenia trybu pracy (CCM/DCM).
Gdy przetwornica pracuje w innych warunkach niż założenia modelu: np. w trybie DCM (nieciągły prąd dławika), przy dużych spadkach napięć na elementach, przy ograniczeniu prądowym albo przy nasyceniu indukcyjności. Wtedy potrzebny jest dokładniejszy model.
Najpierw oceń wypełnienie "na oko": jeśli Uo jest dwa razy większe niż UD, to w boost zwykle wychodzi D=0,5. Dla f=1 kHz okres to 1 ms, więc połowa okresu to 0,5 ms = 500 µs. Taka kontrola sensowności ogranicza błędy.
Bo 1000 µs to cały okres T przy 1 kHz. Oznaczałoby to wypełnienie D=1 (ciągłe włączenie), co nie odpowiada typowej pracy PWM i nie daje stabilnej regulacji zgodnej z relacją napięć. Zwykle t_i jest mniejsze od T.
Najczęściej: mylenie ms z µs (czynnik 1000), błędne traktowanie kHz jak Hz, oraz pomijanie, że 1 kHz oznacza T=1 ms. Pomaga zapis pośredni: 1 kHz → 1000 Hz → 1/1000 s → 0,001 s.
info

Około 47% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Według specjalistów z branży: "Dla idealnego przekształtnika boost zachodzi zależność: Uo=UD/(1−D), gdzie D to wypełnienie."

Źródła:

  • Robert W. Erickson, Dragan Maksimović, "Fundamentals of Power Electronics", 2nd ed., rozdziały o przekształtnikach DC/DC (Boost Converter) – zależność Uo/UD od wypełnienia D.
  • Abraham I. Pressman, Keith Billings, Taylor Morey, "Switching Power Supply Design", 3rd ed., część o topologiach DC/DC (boost) i sterowaniu PWM – definicja D oraz czasów ON/OFF.
  • Mohan, Undeland, Robbins, "Power Electronics: Converters, Applications, and Design", wydania współczesne, rozdział o przekształtnikach podwyższających – model idealny i relacje napięciowe.

Materiały:

  • Podręcznik z energoelektroniki omawiający przekształtniki DC/DC (boost/buck/buck-boost)
  • Noty aplikacyjne producentów kontrolerów PWM do przetwornic boost
  • Zadania rachunkowe: wyznaczanie D, T oraz czasów ON/OFF dla różnych topologii

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego