KWALIFIKACJA SPO5 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 19.
W przypadku podejrzenia udaru słonecznego u podopiecznego przytomnego w pierwszej kolejności należy
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Najważniejsze jest szybkie przerwanie ekspozycji na słońce i rozpoczęcie stopniowego chłodzenia.
U osoby przytomnej należy przenieść ją do cienia, ułożyć wygodnie (np. półwysoko) i chłodzić głowę/okolice szyi. Lodowata kąpiel jest ryzykowna, a samodzielne leki nie zastępują pierwszej pomocy.

Pełne wyjaśnienie:

Przy podejrzeniu udaru słonecznego/przegrzania u osoby przytomnej priorytetem jest zatrzymanie dalszego nagrzewania oraz bezpieczne obniżanie temperatury. Dlatego właściwe postępowanie obejmuje przeniesienie podopiecznego do cienia lub chłodnego pomieszczenia, ułożenie w pozycji ułatwiającej oddychanie i komfort (często pozycja półwysoka) oraz rozpoczęcie chłodzenia, np. okładami na głowę i kark.

Odpowiedź "ułożyć podopiecznego w cieniu w pozycji półwysokiej i schładzać głowę" jest trafna, bo łączy dwa kluczowe elementy pierwszej pomocy: (1) natychmiastowe ograniczenie działania czynnika (słońca/upału) oraz (2) stopniowe chłodzenie najbardziej wrażliwych okolic (głowa, kark), co wspiera termoregulację i zmniejsza ryzyko pogorszenia stanu.

Dlaczego pozostałe propozycje są nieprawidłowe?

  • "Natychmiastowa interwencja farmakologiczna…" – leki przeciwgorączkowe nie są pierwszym krokiem w przegrzaniu i mogą opóźnić właściwe działania. Dodatkowo podawanie płynów wymaga oceny, czy osoba pije bezpiecznie (ryzyko zachłyśnięcia przy narastających zaburzeniach świadomości).
  • "Zanurzyć ciało w lodowatej kąpieli…" – gwałtowne schładzanie może wywołać skurcz naczyń, dreszcze i dodatkowe obciążenie organizmu; bywa też niebezpieczne u osób starszych i z chorobami serca.
  • "Ułożyć w pozycji bezpiecznej" – pozycja bezpieczna jest typowa dla osoby nieprzytomnej oddychającej. Przy osobie przytomnej zwykle nie jest to postępowanie pierwszego wyboru; ważniejszy jest komfort, monitorowanie i chłodzenie.

W praktyce opiekunka powinna też obserwować stan (świadomość, oddech, zachowanie), zapewnić przewiew/luźne ubranie i w razie pogorszenia lub objawów ciężkich (splątanie, omdlenie, drgawki) wezwać pomoc medyczną.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najpierw przerwij ekspozycję na słońce: przenieś osobę do cienia lub chłodnego miejsca, ułóż wygodnie (często półwysoko) i zacznij stopniowo chłodzić (np. okolice głowy i karku). Jednocześnie obserwuj stan i w razie pogorszenia wezwij pomoc.
Cień lub chłodne pomieszczenie zatrzymuje dalsze nagrzewanie organizmu. Bez tego nawet najlepsze chłodzenie działa słabiej, bo ciało wciąż odbiera ciepło z otoczenia. To najprostszy i najszybszy krok, który opiekunka może wykonać od razu.
Stosuj stopniowe chłodzenie: chłodne okłady na głowę, kark i pachy, wachlowanie, przewiew, zwilżanie skóry letnią/chłodną wodą. Unikaj skrajności. Celem jest obniżanie temperatury bez wywołania dreszczy czy szoku, zwłaszcza u seniorów.
Zwykle nie jest to dobry pierwszy wybór. Lodowata kąpiel może spowodować gwałtowną reakcję organizmu (dreszcze, skurcz naczyń, obciążenie serca) i pogorszyć stan, szczególnie u osób starszych. Bezpieczniejsze jest stopniowe, kontrolowane chłodzenie i obserwacja.
Nie powinno to być działanie "w pierwszej kolejności". W przegrzaniu kluczowe jest przeniesienie do cienia i chłodzenie. Leki mogą opóźniać właściwą pomoc, a ich podanie w opiece domowej bywa ryzykowne (interakcje, przeciwwskazania). W razie wątpliwości lepiej skonsultować się z lekarzem.
Pozycja bezpieczna jest typowa dla osoby nieprzytomnej, która oddycha samodzielnie, aby utrzymać drożność dróg oddechowych. Gdy osoba jest przytomna, zwykle lepsza jest pozycja wygodna (często półwysoka) i działania chłodzące, z ciągłą obserwacją stanu.
Typowe sygnały to silne osłabienie, ból i zawroty głowy, nudności, zaczerwieniona i gorąca skóra, przyspieszone tętno, wzmożone pragnienie. Objawy ciężkie to splątanie, omdlenie, drgawki lub zaburzenia oddychania — wtedy potrzebna jest pilna pomoc medyczna.
Można rozważyć podanie płynów tylko wtedy, gdy osoba jest w pełni przytomna, współpracuje i połyka bez problemu. Przy nudnościach, senności, splątaniu lub ryzyku zachłyśnięcia nie podaje się płynów na siłę — ważniejsza jest obserwacja i wezwanie pomocy.
Kontroluj przytomność (kontakt logiczny), oddech, zachowanie, nasilenie bólu głowy i nudności. Sprawdzaj, czy objawy słabną po przeniesieniu do cienia i chłodzeniu. Jeśli stan się nie poprawia, pojawia się splątanie lub omdlenie, trzeba wezwać pomoc medyczną.
Unikaj spacerów i wysiłku w największym upale, zapewnij przewiew i cień, lekkie ubranie oraz nakrycie głowy. Pilnuj regularnego nawadniania (jeśli nie ma przeciwwskazań medycznych) i obserwuj reakcję na temperaturę. W upały warto częściej kontrolować samopoczucie podopiecznego.
info

Około 64% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Według specjalistów z branży: "Lodowata kąpiel jest ryzykowna, a samodzielne leki nie zastępują pierwszej pomocy."

Źródła:

  • European Resuscitation Council Guidelines 2021: First Aid – rozdział dotyczący urazów środowiskowych/chorób z przegrzania (Heat-related illness). https://cprguidelines.eu/ - accessed 2026-03-01
  • World Health Organization (WHO): Heat and health – informacje o skutkach zdrowotnych upałów i podstawowych działaniach ochronnych. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/climate-change-heat-and-health - accessed 2026-03-01
  • NHS (UK): Heat exhaustion and heatstroke – zalecenia pierwszej pomocy i kiedy wzywać pomoc. https://www.nhs.uk/conditions/heat-exhaustion-heatstroke/ - accessed 2026-03-01

Materiały:

  • Materiały szkoleniowe z pierwszej pomocy (moduł: przegrzanie/udar cieplny)
  • Wytyczne pierwszej pomocy (rozdziały o urazach środowiskowych/upałach)
  • Procedury opiekuńcze placówek i kursy BLS z elementami pierwszej pomocy

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego